DOPPLER DÖRTGENİ

Han Erim

Bağımsız Araştırmacı

13 Kasım 2026

DOI: 10.5281/zenodo.24163631

1. Doppler Dörtgeni nedir?


Doppler Dörtgeni, Alice Yasası kapsamında geliştirilen, iki hareketli sistem arasındaki karşılıklı sinyal alışverişini geometrik olarak incelemeyi sağlayan dört noktalı bir modeldir. Temelleri, 2017 yılında yayımlanan Alice Yasası Versiyon 8’de atılmıştır. İlk çalışmamda İngilizce ‘Doppler Quadrangle’ adını kullandığım bu modeli, artık ‘Doppler Quadrilateral’ olarak adlandırıyorum.


Bu model, kaynağın ve hedefin sinyalin yayımlandığı andaki konumları ile sinyalin hedefe ulaştığı andaki konumlarını aynı geometrik şekil üzerinde gösterir. Hareket boyunca değişen konumları, sinyal rotalarını ve dalga boylarını birlikte takip edebilmek için model etkileşimli bir animasyon olarak hazırlanmıştır. Böylece kullanıcı, farklı hareket koşullarının sonuçlarını adım adım inceleyebilir.


Animasyon, Alice Yasası’nın (c+v) (c−v) matematiği doğrultusunda, sinyalin ulaşacağı hedefin referans sistemine göre c hızıyla ilerlediği kabulü üzerine kuruludur. Amaç, bu kabul sabit hızlı ve ivmeli hareketlere uygulandığında sinyal rotalarının ve dalga boylarının nasıl değiştiğini incelemektir. Animasyonda gösterilen sinyal hareketleri ve sayısal değerler bu modelin kurallarına göre hesaplanır.


Animasyonda hareketli iki sistemi iki uçak temsil eder. Her uçak hem sinyal gönderir hem de diğer uçaktan gelen sinyalleri alır. Kullanıcı uçakların başlangıç ve bitiş konumlarını, hızlanma ve yavaşlama durumlarını değiştirebilir. Oluşan geometrik ilişkileri yardımcı çizimler ve sayısal veriler aracılığıyla inceleyebilir.


İvmeli hareketlerin Alice Yasası'na dahil olması büyük bir sıçramadır.


İvmeli hareketlerin Alice Yasası’na nasıl dahil edileceği konusu, 25 yıldır üzerinde düşündüğüm temel meselelerden biriydi. Bu çalışma ile ivmeli hareketler de Alice Yasası’nın kapsamı içine alınmış ve Alice Yasası’nın (c+v) (c−v) matematiği ileri bir aşamaya taşınmıştır. Doppler Dörtgeni animasyonu, bu ilerlemenin hesaplanabilir ve adım adım incelenebilir bir uygulamasıdır.


Bu genişlemenin temelinde şu kabul yer alır: Hedef ivmeli hareket etse de sinyal, ulaşacağı hedefin referans sistemine göre c hızıyla ilerler. Sinyalin yolculuğu sırasında hedefin hızlanması veya yavaşlaması bu kuralı değiştirmez. Animasyondaki sinyallerin hareketleri, ivme ve hız faktörleri beraberce dikkate alınarak daima bu koşulu sağlayacak biçimde hesaplanır.

Böylece daha önce düzgün doğrusal hareketler için geliştirilen (c+v) (c−v) matematiği, hızlanan ve yavaşlayan sistemler arasındaki sinyal alışverişini de kapsayan bir duruma gelmiştir. Kaynağın ve hedefin hızları değişirken sinyal rotaları ve dalga boyları aynı matematiksel çerçevede hesaplanabilmektedir.


Belirtmek isterim ki yaptığım araştırmalarda bu kabulü doğrudan sınamaya elverişli, yeterli ve güvenilir deneysel verilere ulaşamadım. Kabulle çelişen bir deneysel bulguya da rastlamadım.


Hemen aşağıda Doppler Dörtgeni animasyonu yer almaktadır. Animasyonla ilgili açıklamalar ve kullanım bilgileri, animasyonun altında verilmiştir.


Bu çalışmayla eş zamanlı olarak, dairesel hareketleri inceleyen Doppler Çemberi ve eğrisel hareketleri kapsayan Doppler Herhangi Bir Rota adlı çalışmalarım da yayımlanmıştır.

flash 1

2. A, B, C ve D noktaları neyi gösterir?


Animasyonda birinci uçak A noktasından B noktasına, ikinci uçak C noktasından D noktasına doğru hareket eder.

A, B, C ve D noktaları, uçakların harekete başladıkları veya varınca durmak zorunda oldukları yerler değildir. Uçaklar A ve C’ye gelmeden önce de hareket ediyor olabilir ve B ile D’den sonra hareketlerini sürdürebilir.

Animasyon başlangıcında uçaklar A ve C noktalarındayken birbirlerine ilk sinyallerini gönderir. İlk sinyaller animasyonda yanıp sönerek konumlarını belli ederler. Animasyon sonunda bu sinyaller karşı uçaklara ulaşır. Bu anda birinci uçak B noktasında, ikinci uçak D noktasındadır. Dolayısıyla A ve C sinyallerin yayımlandığı andaki, B ve D ise alındığı andaki uçak konumlarını belirtir. Animasyon, uçakların hareketinin bu iki olay arasında kalan bölümünü gösterir.

Nokta Anlamı
A Birinci uçağın ilk sinyallerin yayımlanma anındaki konumu
B Birinci uçağın ilk sinyallerin varış anındaki konumu
C İkinci uçağın ilk sinyallerin yayımlanma anındaki konumu
D İkinci uçağın ilk sinyallerin varış anındaki konumu


Doppler Dörtgeninin kenarları ve referans doğruları

Doppler Dörtgeninin dört kenarı AB, BD, CD ve AC doğrularından oluşur. Kenar Adları seçeneği açıldığında bu doğruların adları görüntülenir:

AC ve BD, sinyal alışverişinin başlangıç ve varış geometrilerini karşılaştırmak için kullanılır. Sinyallerin farklı referans sistemlerine göre izlediği yollar ise ayrıca Gelen Sinyal Rotası, Giden Sinyal Rotası, Referans Rota ve Gerçek Rota seçenekleriyle görüntülenir.

A, B, C ve D noktaları, yer referans sistemine göre tanımlanmış sabit konumlardır. Dolayısıyla, animasyonda uçakların ve sinyallerin hareketleri yer referans sistemine göre görüntülenir. Uçakların A ve C noktalarındaki başlangıç hızları ile B ve D noktalarındaki varış hızları da yere göre tanımlanır.


Köşegenler ve sinyal rotaları

AD ve CB doğruları, Doppler Dörtgeninin köşegenleridir. Sabit hızlı hareketlerde, ilk sinyaller yer referans sistemine göre AD ve CB doğruları üzerinde ilerler. İvmeli hareketlerde ise aynı başlangıç ve varış noktaları arasında izlenen sinyal rotaları eğrisel olabilir. Bu nedenle köşegenler, ivmeli durumda sinyalin izlediği bütün yolu temsil etmeyebilir.


Dörtgenin biçimini değiştirmek

Kırmızı kontrol noktalarını sürükleyerek uçakların başlangıç ve varış konumlarını değiştirebilirsiniz. Böylece farklı hareket yönleri, mesafeler ve hızlar için sinyal davranışlarını inceleyebilirsiniz. Belirlenen AC uzunluğu, ilk sinyallerin hedeflerine ulaşma süresini ve dolayısıyla animasyonun temsil ettiği toplam süreyi belirler (t₀ = AC / c).


İvme ayarları değiştirildiğinde dörtgenin biçimi ve toplam süre değişmez. Uçakların ara konumları, sinyal rotaları ve ardışık dalga aralıkları değişebilir.

3. İlk sinyaller ve animasyonun süresi


Doppler Dörtgenleri sinyale özel dörtgenlerdir. Doppler Dörtgeninde belirleyici olgu sinyalin yayımlanma anı ile o  sinyalin hedefine varış anı olması sebebiyle,  Doppler Dörtgenleri yayımlanan sinyale özel dörtgenlerdir. Ardışık yayımlanan her sinyal için sinyalin yayımlanma konumu ve varış konumu farklılaşacağı  için başka bir Doppler Dörtgeni geçerlidir.


Bu animasyonda gösterilen ana dörtgen, animasyonun hemen başlangıcında karşılıklı olarak yayımlanan ilk iki sinyale aittir. Sinyal İşaretçisi seçeneği açıldığında (normalde açıktır) bu sinyaller yanıp sönen işaretçilerle takip edilebilir.


İlk sinyaller neden aynı anda ulaşır?

Alice Yasası'na göre her sinyal, ulaşacağı hedefin referans sistemine göre c hızıyla ilerler. İlk sinyallerin yayımlandığı anda iki uçak arasındaki mesafe  AC uzunluğudur. Dolayısıyla ilk sinyallerin her biri, kendi hedefinin referans sisteminde bu mesafeyi c hızıyla kat eder ve her iki sinyalin varış süresi:

t₀ = AC / c

olur. Aynı anda yayımlanan ilk sinyaller, eşit süre sonunda aynı anda hedeflerine ulaşır. Bu sırada birinci uçak B’ye, ikinci uçak D’ye varır.

Her iki uçak için Gelen Sinyal Rotası seçeneğini açınız. Böylece ilk sinyallerin, kendi alıcı uçaklarının referans sisteminde, uzunluğu AC’ye eşit olan rotalar boyunca c hızıyla ilerleyişini takip edebilirsiniz.


Hareket kontrolü hangi zaman aralığını gösterir?

Sinyalin varış süresi t₀ uçakların animasyondaki hareket süresini belirler. Hareket kontrolünün başlangıç anını t₁, sonunu ise t₂ olarak tanımlarsak hareket süresi t₀ = t₂ − t₁ olur.  Kayar düğmeyi ileri veya geri hareket ettirerek ilk sinyallerin yayımlanmasından hedeflerine ulaşmasına kadar geçen sürenin herhangi bir anını inceleyebilirsiniz.


Daha sonra yayımlanan sinyaller

Uçaklar hareketleri boyunca sinyal yayımlamaya devam eder. Sonraki yayımlarda uçakların konumları değiştiği için, her yeni sinyal alışverişinin yayımlanma ve varış konumları ayrı ayrı değerlendirilir. Bu yayımlar için de kendilerine ait Doppler Dörtgenleri tanımlanabilir.

Dolayısıyla ekrandaki ana dörtgen, bütün sinyal yayımlarının ortak dörtgeni değildir; ilk sinyallerin yayımlanma ve varış geometrisini gösterir.


4. Sinüs dalgası, dalga boyu ve hız ölçeği

Sinyallerin düzenli aralıklarla yayımlanmasını ve dalga boyu değişimlerini görünür kılmak için sinüs dalgası kullanılmıştır. Sinüsün 0°’den 360°’ye ilerlemesi bir tam döngüdür. Dalga üzerinde aynı fazın art arda tekrarlandığı iki konum arasındaki bir tam dalga aralığı, dalga boyunu belirtir.

Animasyonda değişime uğramamış referans dalga boyu λ₀ = 20 pxolarak seçilmiştir. Bu değer, yayın düzenini tanımlamak ve hesaplanan dalga boylarını karşılaştırmak için kullanılır. Seçilen rota, hız ve ivme değerlerine bağlı olarak yayımlanan sinyaller üzerinde Doppler Kayması oluştuğu için ekranda oluşan her dalganın uzunluğunun daima 20 px olması beklenmemelidir.

Uygun bir gönderim düzeniyle, yayımlanan sinyallerin belirli bir andaki konumları animasyondakine benzer şekilde sinüs biçiminde düzenlenebilir. Ancak animasyondaki sinüs çizimi, böyle bir cihazın tasarımını değil, sinyallerin fazını ve dalga boyundaki değişimleri göstermektedir. Yayılımın merkez hattını görmek için Sinyal Yolu seçeneğini kullanınız.

Animasyonda hızlar c’ye göre ifade edilir. Örneğin 0,5 c, ışık hızının yarısıdır. Uzunluklar ekranda piksel (px) cinsinden gösterilir. Hareket kaydırıcısının başlangıcı ilk sinyallerin yayımlandığı t₁ anına, sonu ise ilk sinyallerin hedeflerine ulaştığı t₂ anına karşılık gelir.

5. Sabit hızlı ve ivmeli hareket


Her uçağın ivme kontrolü bağımsızdır. Bir uçak sabit hızla ilerlerken diğeri hızlanabilir veya yavaşlayabilir.

İvme miktarlarını eşit oranda tutmak isterseniz kilit kontrolünü kullanarak kolay yoldan ayarlayabilirsiniz.

İvme yüzdesi %0 olduğunda uçak, başlangıç ve bitiş noktası arasındaki yolu sabit hızla alır. Yüzde artırıldığında seçilen Hızlanma veya Yavaşlama durumunun etkisi artar.

Bu ayar toplam hareket süresini ve başlangıç–bitiş noktalarını değiştirmez. Aynı yolun, aynı süre içinde nasıl alındığını değiştirir. Hızlanma seçildiğinde uçak daha düşük hızla başlayıp daha yüksek hızla bitirir; yavaşlama seçildiğinde bunun tersi gerçekleşir.

Örneğin ivme oranı %50 olduğunda, hızlanma durumunda ilk hız ortalama hızın yarısı, son hız ise ortalama hızın bir buçuk katıdır. Yavaşlama durumunda bu değerler yer değiştirir. Buradaki yüzde, animasyonun hareket profilini belirleyen bir orandır; doğrudan m/s² biriminde bir ivme değeri değildir.


İvmeli hareket kontrolleri, uçağın hareket yönünü ve varış konumunu değiştirmez. Uçak yine aynı başlangıç noktasından aynı varış noktasına gider; değişen, bu yol boyunca hızının nasıl geliştiğidir.

6. Doppler kayması nasıl hesaplanır?


Animasyonda Doppler kayması, sinyallerin yayımlanması esnasında ardışık iki tam dalga döngüsü kullanılarak  yapılan mesafe ölçümleri ile  hesaplanır. Her iki yayın da sinüs dalgasının aynı fazına, yani 0° fazına karşılık gelir.

Olay akışı:

  1. İlk sinyal yayımlandığında, sinyali gönderen uçak ile hedef uçak arasındaki mesafe ölçülür. Bu değer R₁ olarak adlandırılır.
  2. Yayımlanan sinyal kendisine ait "Gelen Sinyal Rotasını" takip ederek c hızıyla hedefine doğru gitmeye başlar.
  3. Bir tam döngü sonra ikinci sinyal yayımlanır. İkinci yayın anında ölçülen mesafe ise R₂ olarak adlandırılır.
  4. İki sinyalin aynı anda hedefe kalan mesafeleri arasındaki fark alınarak, bu iki yayın arasındaki dalga boyu hesaplanır.


İki yayın arasında ilk sinyal ne kadar ilerler?

Animasyonda referans dalga boyu λ₀ = 20 px olarak seçilmiştir. Modelde sinyal hedefe göre c hızıyla ilerlediği için, bir tam döngü süresince ilk sinyalin hedefe kalan mesafesi 20 px azalır.

Bu nedenle ikinci sinyalin yayımlandığı anda:

Bu iki mesafe arasındaki fark  yayımlanan ilk sinyal için hesaplanan dalga boyunu verir:

λ′ = R₂ − (R₁ − 20)

Başka bir ifadeyle:

λ′ = 20 + R₂ − R₁

Genel gösterimiyle:

λ′ = λ₀ + (R₂ − R₁)

Örnek

İlk yayın anında uçaklar arasındaki mesafe 100 px, ikinci yayın anında ise 103 px olsun.

İkinci sinyal yayımlandığında ilk sinyalin hedefe kalan mesafesi 100 − 20 = 80 px olur. İkinci sinyalin hedefe uzaklığı ise 103 px olduğundan:

λ′ = 103 − 80 = 23 px

bulunur. Referans dalga boyu 20 px olduğuna göre, bu yayın aralığında dalga boyu 3 px uzamıştır.

İki yayın arasındaki mesafe değişimi Hesaplanan dalga boyu
Mesafe 3 px artarsa 23 px — uzama
Mesafe değişmezse 20 px — değişim yok
Mesafe 3 px azalırsa 17 px — kısalma


Doppler Kayması tablosu neyi gösterir?

Bu hesap ardışık tam dalga döngüleri için tekrarlanır. Doppler Kayması seçeneği açıldığında, ilgili yayın aralıkları için hesaplanan dalga boyu değerleri görüntülenir.


Uçaklar arasındaki mesafe her döngüde aynı miktarda değişiyorsa hesaplanan değerler aynı olur. Hareket geometrisi veya ivme nedeniyle bu değişim farklılaşıyorsa değerler de değişir.


Burada karşılaştırılan büyüklük, iki sinyalin aynı anda hedefe kalan mesafelerinin farkıdır. Sinyallerin geliş doğrultuları farklı olduğunda bu değer, ekrandaki iki sinyal işaretçisi arasındaki düz çizgi uzaklığıyla karıştırılmamalıdır.


Animasyondaki dalga boyu listesinde kesikli çizginin üzerindeki sayı, başlangıç ve bitiş geometrisinden hesaplanan ortalama dalga boyunu piksel cinsinden gösterir. İlk sinyaller yayımlandığında uçaklar arasındaki uzaklık AC, bu sinyaller hedeflerine ulaştığında ise BD’dir. Referans dalga boyu 20 px olduğundan, başlangıç uzaklığına AC / 20 dalga boyu sığar. Bitiş uzaklığı BD bu sayıya bölünerek BD / (AC / 20) değeri elde edilir.


Çizginin altındaki her satır, ardışık iki yayın için hesaplanan dalga boyunu gösterir. Üstteki değer yalnızca AC ve BD’ye bağlıdır. Bu iki uzaklık sabit kaldığı sürece zaman kaydırıcısını hareket ettirmek üstteki değeri değiştirmez.


Hesabın geometrik olarak izlenmesi


Sinyal Rotaları 1, Sinyal Rotaları 2 ve Dalga İşaretçileri seçeneklerini açarak, 0° fazında yayımlanan sinyallerin rotalarını ve bu rotalar üzerindeki konumlarını görebilirsiniz. Dalga boyu hesabında, bu rotalar boyunca ilerleyen ardışık iki sinyalin aynı anda hedefe kalan mesafeleri karşılaştırılır. Böylece yukarıdaki hesabı çizim üzerinde de takip edebilirsiniz.

7. Sinyal yolu ve sinyal rotası arasındaki fark


Sinyal Yolu, seçilen bir anda farklı zamanlarda yayımlanmış sinyal parçalarının bulunduğu konumların oluşturduğu merkez hattıdır. Sinyal Rotası ise belirli bir sinyalin zaman içinde izlediği güzergâhtır. Biri dalga dizisinin o andaki görünümünü, diğeri tek bir sinyalin yolculuğunu anlatır.


Bir rotayı yorumlarken hangi referans sistemine göre çizildiğine de dikkat edilmelidir. Aynı sinyalin hareketi; yer referans sistemine, gönderen uçağa veya alan uçağa göre farklı görünebilir.

Gelen Sinyal Rotası, ilk sinyalin alıcı uçağın referans sistemine göre izlediği yolu gösterir. Bu modelde rota, AC ile gösterilen Gelen Sinyal Doğrusu’na paraleldir. Yardımcı çizim, alıcı uçakla birlikte taşınarak sinyalin hedefe göre gelişini gösterir.

Giden Sinyal Rotası, ilk sinyalin gönderen uçağın referans sistemine göre izlediği yolu gösterir. Sabit hızlı doğrusal hareketlerde bu rota, BD ile gösterilen Giden Sinyal Doğrusu’na paralel bir doğrudur. İvmeli hareketlerde ise rota eğrisel olabilir. Yardımcı çizim gönderen uçakla birlikte taşınır.

Referans Rota, aynı başlangıç ve bitiş noktaları arasında uçakların sabit hızla hareket ettiği durumda ilk sinyalin yer referans sistemine göre izleyeceği rotadır.

Gerçek Rota, ilk sinyalin seçilen hareket ve ivme ayarları altında yer referans sisteminde izlediği rotayı gösterir.

8. Kontrollerin kullanımı

Hareket Kontrolü

Animasyonun altındaki kayar düğme, t₀ = AC / c  ile belirlenen zaman süresine göre animasyonu görüntüler. Düğmeyi ileri veya geri hareket ettirerek animasyonun  farklı anlarını inceleyebilirsiniz. Düğmeyi sürüklemeyi bıraktığınız noktada o ana ait uçak konumları, sinyaller ve sayısal değerler görüntülenir.

Uçaklara ait görüntü kontrolü seçenekleri

İki uçak için ayrı seçenek grupları bulunur. İlgili grubun seçeneklerini kullanarak o sisteme ait çizimleri açabilir veya kapatabilirsiniz.

Sinyal İşaretçisi: Animasyon başlangıcında yayımlanan ilk sinyali gösterir. Yanıp sönen işaretçiyi izleyerek bu sinyalin konumunu takip edebilirsiniz.

Sinyal Yolu: Ardışık yayınların seçilen andaki konumlarının oluşturduğu merkez hattını gösterir.

Sinüs Dalgası: Yayımlanan dalga dizisini sinüs biçiminde gösterir. Dalga boylarının nasıl değiştiğini görsel olarak incelemek için kullanılır.

Dalga İşaretçileri: Sinüs dalgasının her tam döngüsünde aynı fazdaki (0°) sıfır geçişlerini yeşil noktalarla gösterir. Ardışık işaretçiler, dalga döngülerini ve bunların ekrandaki dağılımını takip etmeyi sağlar.

Gelen Sinyal Rotası: İlk sinyalin alıcı uçağa göre izlediği rotayı gösterir.

Giden Sinyal Rotası: İlk sinyalin gönderen uçağa göre izlediği rotayı gösterir.

Yayı Çiz: Dörtgenin geometrik çözümlemesinde kullanılan yardımcı yayları ve O1/O2 noktalarını gösterir. Yayların yarıçapı AC uzunluğudur. Bu çizimler, c·t₀ uzunluğunun BD doğrultusuyla karşılaştırılmasını sağlar.

Referans Rota: İvme etkisi olmadan hesaplanan ilk sinyal rotasını gösterir.

Gerçek Rota: Seçilen ivme koşullarına göre hesaplanan ilk sinyal rotasını gösterir.

Doppler kayması ve yardımcı çizimler

Doppler Kayması: Ardışık iki yayın anında ölçülen kaynak–hedef mesafelerinin farkına 20 px referans dalga boyu eklenerek hesaplanan değerleri görüntüler. Doppler Kayması tablosundaki değerlerin nasıl hesaplandığı 6. bölümde açıklanmıştır.

Eş Faz Çizgileri: Uçakların her tam dalga döngüsünün başlangıcında bulunacakları konumları karşılıklı olarak birleştirir. Böylece her çizgi, aynı yayın anındaki iki uçak konumunu gösterir. Ardışık çizgilerin uçları arasındaki aralıklar, uçakların eşit zaman aralıklarında ne kadar yol aldığını belirtir. Hareket doğrusu üzerindeki bu aralıkların eşit kalması sabit hızı, giderek büyümesi hızlanmayı, küçülmesi ise yavaşlamayı gösterir. Bu çizimler animasyonun tüm süresini kapsadığı için, kaydırıcının gösterdiği andan sonraki hesaplanmış konumlar da görülebilir.

Sinyal Rotaları 1: Birinci uçağın tam dalga döngülerinin başlangıcındaki yayınları için, yayın anındaki iki uçak konumunu birleştiren doğrultuları ikinci uçağın referans sisteminde gösterir. Böylece farklı yayınların geliş doğrultuları birlikte incelenebilir. Dalga İşaretçileri kontrolü ile beraber kullanılmalıdır.

Sinyal Rotaları 2: Aynı gösterimi, ikinci uçağın yayınları için birinci uçağın referans sisteminde yapar. Bu iki seçenek, yayın anlarına ait yardımcı doğrultuları birlikte gösterir; çizgiler tek bir sinyalin zaman içindeki ardışık konumları değildir. Dalga İşaretçileri kontrolü ile beraber kullanılmalıdır.


Geometri ve sayısal bilgiler

Mesafeler: Dörtgende kullanılan uzunlukları ve yardımcı ölçü çizgilerini gösterir.

Eşitlikler: Geometrik uzunlukların matematiksel ifadelerini görüntüler. Bu gösterim Mesafeler seçeneğiyle birlikte kullanılır.

Kenar Adları: Kenarların ve yardımcı doğruların adlarını görüntüler.

İmaj Cisimler: İlk sinyal alıcı uçağa ulaştığında, alıcı uçaktaki gözlemcinin diğer uçağı nerede göreceğini geometrik yolla gösterir. Gözlemci uçağın "imaj cismini"  Gelen Sinyal Rotası’nın diğer ucunda görecektir. Karışıklığa yer vermemek için uçaklara ait imaj görüntüler yeşil renkle boyanmıştır. İmaj Cisimler seçeneğini açtığınızda, her iki uçak için Gelen Sinyal Rotası seçeneğini de işaretleyin.

İvme Kontrolü

Hızlanma: Seçilen uçağın hızının hareket boyunca artmasını sağlar.

Yavaşlama: Seçilen uçağın hızının hareket boyunca azalmasını sağlar.

İvme Yüzdesi: Hızlanma veya yavaşlamanın hareket üzerindeki etkisini belirler. %0 sabit hızlı hareketi temsil eder. İki uçağın ayarları ayrı ayrı değiştirilebilir.


Kilit: İki uçağın ivme yüzdelerini eşit tutarak birlikte ayarlamanızı sağlar.

9. Ayarlar ve Veriler Pencereleri


Ayarlar Penceresi:

Ayarlar düğmesiyle kontrol noktalarının koordinatlarını ve simülasyon modlarını içeren pencere açılır.

Nokta koordinatları: A, B, C ve D noktalarının x ve y değerlerini gösterir. Sayısal alanları değiştirerek noktaları istediğiniz konumlara taşıyabilirsiniz. Ekran koordinatlarında x sağa, y aşağıya doğru artar.

A ↔ B: Birinci uçağın başlangıç ve bitiş noktalarını değiştirir; hareket yönünü tersine çevirir.

C ↔ D: İkinci uçağın başlangıç ve bitiş noktalarını değiştirir; hareket yönünü tersine çevirir.

Animasyonun Çalışma Modları

Veriler Penceresi:

Veriler düğmesiyle animasyonun sayısal verilerini gösteren pencere açılır. Bu pencerede, seçilen ana ait konumlar, mesafeler, geçen sürenin toplam süreye oranı ve programın hesapladığı hız ve ivme değerleri yer alır. Hareket kontrolünü veya diğer ayarları değiştirdiğinizde bilgiler güncellenir.

10. İlk inceleme için önerilen sıra

  1. İki uçağın ivme yüzdesini %0 yapın. Önce sabit hızlı hareketi inceleyin.
  2. Sinyal İşaretçisi, Referans Rota ve Gelen Sinyal Rotası seçeneklerini açın. Hareket kontrolünü başa alın; uçakların A ve C noktalarındaki konumlarını görün.
  3. Hareket kontrolünü yavaşça sona götürün. İlk sinyallerin hedeflerine, uçakların da B ve D noktalarına ulaşmasını izleyin.
  4. Sinüs Dalgası ve Dalga İşaretçileri’ni açın. Farklı zamanlarda yayımlanan dalgaların seçilen anda nerelerde bulunduğunu inceleyin.
  5. Doppler Kayması’nı açın. Hesaplanan değerleri 20 px ile karşılaştırın. A, B, C ve D noktalarını değiştirerek farklı yaklaşma ve uzaklaşma düzenlerini deneyin.
  6. Eş Faz Çizgileri’ni açın ve bir uçağa ivme verin. Çizgilerin o uçağın hareket doğrusu üzerindeki uçlarının nasıl sıklaştığını veya seyrekleştiğini gözlemleyin.
  7. Referans Rota ile Gerçek Rota’yı birlikte açın. İvmenin ilk sinyalin yere göre rotasını nasıl değiştirdiğini karşılaştırın.
  8. Gelen ve Giden Sinyal Rotaları’nı inceleyin. Aynı sinyalin alıcıya, göndericiye ve yere göre nasıl gösterildiğine bakın.
  9. Mesafeler ve Eşitlikler seçeneklerini açın; Veriler düğmesine basın. Görsel ilişkileri sayısal ve geometrik bilgilerle birlikte değerlendirin.
  10. Doppler Üçgeni moduna geçin. Bir sistem sabit kaldığında geometrinin ve sinyal davranışının nasıl değiştiğini inceleyin.

Her denemede yalnızca bir ayarı değiştirmeniz, gözlediğiniz farkın hangi etkiden kaynaklandığını anlamanızı kolaylaştırır.