banner
DOPPLER DÖRTGENİ

Han Erim
Bağımsız Araştırmacı

13 Kasım 2026
DOI: 10.5281/zenodo.24163631

1. Doppler Dörtgeni nedir?

Doppler Dörtgeni, Alice Yasası
kapsamında geliştirilen, iki hareketli sistem
arasındaki karşılıklı sinyal alışverişini geometrik olarak incelemeyi
sağlayan dört noktalı bir modeldir. Temelleri, 2017 yılında yayımlanan Alice
Yasası Versiyon 8’de atılmıştır. İlk
çalışmamda İngilizce ‘Doppler Quadrangle’
adını kullandığım bu modeli, artık ‘Doppler
Quadrilateral’ olarak adlandırıyorum.

Bu model, kaynağın ve hedefin sinyalin yayımlandığı andaki
konumları ile sinyalin hedefe ulaştığı andaki konumlarını aynı
geometrik şekil üzerinde gösterir. Hareket boyunca değişen konumları,
sinyal rotalarını ve dalga boylarını birlikte takip edebilmek için
model etkileşimli bir animasyon olarak hazırlanmıştır. Böylece
kullanıcı, farklı hareket koşullarının sonuçlarını adım adım
inceleyebilir.

Animasyon, Alice Yasası’nın (c+v) (c−v)
matematiği doğrultusunda, sinyalin
ulaşacağı hedefin referans sistemine göre c hızıyla ilerlediği
kabulü üzerine kuruludur. Amaç, bu kabul sabit hızlı ve ivmeli hareketlere
uygulandığında sinyal rotalarının ve dalga boylarının nasıl değiştiğini
incelemektir. Animasyonda gösterilen sinyal hareketleri ve sayısal
değerler bu modelin kurallarına göre hesaplanır.

Animasyonda hareketli iki sistemi iki uçak temsil eder. Her
uçak hem sinyal gönderir hem de diğer uçaktan gelen sinyalleri alır.
Kullanıcı uçakların başlangıç ve bitiş konumlarını, hızlanma ve
yavaşlama durumlarını değiştirebilir. Oluşan geometrik ilişkileri
yardımcı çizimler ve sayısal veriler aracılığıyla inceleyebilir.

İvmeli hareketlerin Alice Yasası'na dahil olması büyük bir
sıçramadır.

İvmeli hareketlerin Alice Yasası’na nasıl dahil edileceği konusu,
25 yıldır üzerinde düşündüğüm temel meselelerden biriydi. Bu
çalışma ile ivmeli hareketler de Alice Yasası’nın kapsamı içine alınmış
ve Alice Yasası’nın (c+v) (c−v)
matematiği ileri bir aşamaya taşınmıştır. Doppler
Dörtgeni animasyonu, bu ilerlemenin hesaplanabilir ve adım adım
incelenebilir bir uygulamasıdır.

Bu genişlemenin temelinde şu kabul yer alır: Hedef
ivmeli hareket etse de sinyal, ulaşacağı hedefin referans sistemine
göre c hızıyla ilerler.
Sinyalin yolculuğu sırasında hedefin hızlanması veya yavaşlaması bu
kuralı değiştirmez. Animasyondaki sinyallerin hareketleri, ivme ve hız
faktörleri beraberce dikkate alınarak daima bu koşulu sağlayacak
biçimde hesaplanır.

Böylece daha önce düzgün doğrusal hareketler için geliştirilen (c+v)
(c−v) matematiği,
hızlanan ve yavaşlayan sistemler arasındaki sinyal alışverişini de
kapsayan bir duruma gelmiştir. Kaynağın ve hedefin hızları değişirken
sinyal rotaları
ve dalga boyları aynı matematiksel çerçevede hesaplanabilmektedir.

Belirtmek isterim ki yaptığım araştırmalarda bu kabulü doğrudan
sınamaya elverişli, yeterli ve güvenilir deneysel verilere ulaşamadım. Kabulle çelişen bir deneysel bulguya da
rastlamadım.

Hemen aşağıda Doppler Dörtgeni animasyonu
yer almaktadır. Animasyonla ilgili açıklamalar ve kullanım bilgileri,
animasyonun altında verilmiştir.

Bu çalışmayla eş zamanlı olarak, dairesel hareketleri inceleyen Doppler
Çemberi ve eğrisel hareketleri kapsayan Doppler
Herhangi Bir Rota adlı çalışmalarım da
yayımlanmıştır.
flash 1
2. A, B, C ve D noktaları neyi gösterir?

Animasyonda birinci uçak A noktasından B noktasına, ikinci uçak C noktasından D noktasına doğru hareket eder.
A, B, C ve D
noktaları, uçakların harekete başladıkları veya varınca durmak zorunda
oldukları yerler değildir. Uçaklar
A ve C’ye gelmeden önce de hareket ediyor olabilir ve B ile D’den sonra
hareketlerini sürdürebilir.

Animasyon başlangıcında uçaklar A ve C noktalarındayken birbirlerine ilk sinyallerini
gönderir. İlk sinyaller animasyonda yanıp sönerek konumlarını belli
ederler. Animasyon sonunda bu sinyaller karşı uçaklara ulaşır. Bu anda
birinci uçak B noktasında,
ikinci uçak D noktasındadır.
Dolayısıyla A ve C sinyallerin yayımlandığı andaki, B ve D ise alındığı andaki uçak
konumlarını belirtir. Animasyon, uçakların
hareketinin bu iki olay arasında kalan bölümünü gösterir.
| Nokta |
Anlamı |
| A |
Birinci uçağın ilk sinyallerin yayımlanma anındaki
konumu |
| B |
Birinci uçağın ilk sinyallerin varış anındaki konumu |
| C |
İkinci uçağın ilk sinyallerin yayımlanma anındaki konumu |
| D |
İkinci uçağın ilk sinyallerin varış anındaki konumu |

Doppler Dörtgeninin kenarları ve referans
doğruları
Doppler Dörtgeninin dört kenarı AB, BD,
CD ve AC doğrularından oluşur. Kenar
Adları seçeneği açıldığında bu doğruların adları
görüntülenir:
- AB ve CD — Hareket Doğruları:
Uçakların başlangıç konumlarından varış konumlarına doğru hareket
ettikleri doğrulardır.
- AC — Gelen Sinyal Doğrusu:
İlk sinyallerin yayımlandığı anda iki uçağın konumlarını birleştiren
referans doğrusudur.
- BD — Giden Sinyal Doğrusu:
İlk sinyallerin hedeflerine ulaştığı anda iki uçağın konumlarını
birleştiren referans doğrusudur.
AC ve BD, sinyal alışverişinin
başlangıç ve varış geometrilerini karşılaştırmak için kullanılır.
Sinyallerin farklı referans sistemlerine göre izlediği yollar ise
ayrıca Gelen Sinyal Rotası,
Giden Sinyal Rotası, Referans
Rota ve Gerçek Rota
seçenekleriyle görüntülenir.

A, B, C ve D noktaları, yer
referans sistemine göre tanımlanmış sabit konumlardır. Dolayısıyla,
animasyonda
uçakların ve sinyallerin hareketleri yer referans sistemine göre
görüntülenir. Uçakların A ve C noktalarındaki başlangıç hızları ile B
ve D noktalarındaki varış hızları da yere
göre tanımlanır.

Köşegenler ve sinyal rotaları
AD ve CB doğruları, Doppler
Dörtgeninin
köşegenleridir. Sabit hızlı hareketlerde, ilk sinyaller yer
referans sistemine göre AD ve CB doğruları
üzerinde
ilerler. İvmeli hareketlerde ise aynı başlangıç ve varış noktaları
arasında izlenen sinyal rotaları eğrisel olabilir. Bu nedenle
köşegenler, ivmeli durumda sinyalin izlediği bütün yolu temsil
etmeyebilir.

Dörtgenin biçimini değiştirmek
Kırmızı kontrol noktalarını sürükleyerek uçakların başlangıç
ve varış konumlarını değiştirebilirsiniz. Böylece farklı hareket
yönleri, mesafeler ve hızlar için sinyal davranışlarını
inceleyebilirsiniz. Belirlenen AC uzunluğu, ilk
sinyallerin hedeflerine ulaşma süresini ve dolayısıyla animasyonun
temsil ettiği toplam süreyi belirler (t₀ = AC / c).

İvme
ayarları değiştirildiğinde dörtgenin biçimi ve toplam süre
değişmez. Uçakların ara konumları, sinyal rotaları ve ardışık dalga
aralıkları değişebilir.
3. İlk sinyaller ve animasyonun süresi

Doppler Dörtgenleri sinyale özel dörtgenlerdir.
Doppler
Dörtgeninde belirleyici olgu sinyalin yayımlanma anı ile o
sinyalin hedefine varış anı olması sebebiyle, Doppler Dörtgenleri
yayımlanan sinyale özel dörtgenlerdir. Ardışık yayımlanan her sinyal
için sinyalin yayımlanma konumu ve varış konumu farklılaşacağı
için başka bir Doppler Dörtgeni geçerlidir.

Bu animasyonda gösterilen ana dörtgen, animasyonun
hemen başlangıcında karşılıklı olarak yayımlanan ilk iki sinyale
aittir. Sinyal İşaretçisi
seçeneği açıldığında (normalde açıktır) bu sinyaller yanıp sönen
işaretçilerle takip
edilebilir.

İlk sinyaller neden aynı anda ulaşır?
Alice Yasası'na göre her sinyal,
ulaşacağı hedefin referans sistemine göre c
hızıyla ilerler. İlk sinyallerin yayımlandığı
anda iki uçak
arasındaki mesafe AC
uzunluğudur. Dolayısıyla ilk sinyallerin her biri, kendi hedefinin
referans sisteminde bu mesafeyi c hızıyla kat eder ve her iki
sinyalin varış süresi:
t₀ = AC / c
olur. Aynı anda yayımlanan ilk sinyaller, eşit süre sonunda
aynı anda
hedeflerine ulaşır. Bu sırada birinci uçak B’ye, ikinci uçak D’ye varır.

Her iki uçak için Gelen Sinyal Rotası
seçeneğini açınız. Böylece ilk sinyallerin, kendi
alıcı uçaklarının referans sisteminde, uzunluğu AC’ye
eşit olan rotalar boyunca c hızıyla ilerleyişini
takip edebilirsiniz.

Hareket kontrolü hangi
zaman aralığını gösterir?
Sinyalin varış süresi t₀ uçakların
animasyondaki hareket süresini belirler. Hareket
kontrolünün başlangıç anını t₁,
sonunu ise t₂ olarak tanımlarsak hareket süresi
t₀ = t₂ − t₁ olur. Kayar düğmeyi ileri
veya geri hareket ettirerek ilk
sinyallerin yayımlanmasından hedeflerine ulaşmasına kadar geçen sürenin
herhangi bir anını inceleyebilirsiniz.

Daha sonra yayımlanan
sinyaller
Uçaklar hareketleri boyunca sinyal yayımlamaya devam eder.
Sonraki yayımlarda uçakların konumları değiştiği için, her yeni sinyal
alışverişinin yayımlanma ve varış konumları ayrı ayrı değerlendirilir.
Bu yayımlar için de kendilerine ait Doppler Dörtgenleri tanımlanabilir.
Dolayısıyla ekrandaki ana dörtgen, bütün sinyal yayımlarının
ortak dörtgeni değildir; ilk sinyallerin
yayımlanma ve varış geometrisini gösterir.

4. Sinüs dalgası, dalga boyu ve hız ölçeği

Sinyallerin düzenli aralıklarla yayımlanmasını ve dalga boyu
değişimlerini görünür kılmak için sinüs dalgası kullanılmıştır. Sinüsün
0°’den 360°’ye ilerlemesi bir tam döngüdür. Dalga üzerinde aynı fazın
art arda tekrarlandığı iki konum arasındaki bir tam dalga aralığı,
dalga boyunu belirtir.

Animasyonda değişime uğramamış referans dalga boyu λ₀ = 20
pxolarak
seçilmiştir. Bu değer, yayın düzenini tanımlamak ve hesaplanan
dalga boylarını karşılaştırmak için kullanılır. Seçilen rota, hız ve
ivme değerlerine bağlı olarak yayımlanan sinyaller üzerinde Doppler
Kayması oluştuğu için ekranda oluşan her
dalganın uzunluğunun daima 20 px olması beklenmemelidir.

Uygun bir gönderim düzeniyle, yayımlanan sinyallerin belirli bir andaki konumları
animasyondakine
benzer şekilde sinüs biçiminde düzenlenebilir. Ancak animasyondaki
sinüs çizimi, böyle bir cihazın tasarımını değil, sinyallerin fazını ve
dalga boyundaki değişimleri göstermektedir. Yayılımın merkez hattını
görmek için Sinyal Yolu
seçeneğini kullanınız.

Animasyonda hızlar c’ye
göre ifade edilir. Örneğin 0,5 c, ışık hızının
yarısıdır. Uzunluklar ekranda piksel (px) cinsinden gösterilir. Hareket
kaydırıcısının başlangıcı ilk sinyallerin yayımlandığı t₁ anına, sonu ise ilk
sinyallerin hedeflerine ulaştığı t₂ anına karşılık gelir.
5. Sabit hızlı ve ivmeli hareket
Her uçağın ivme kontrolü bağımsızdır. Bir uçak sabit hızla
ilerlerken diğeri hızlanabilir veya yavaşlayabilir.
İvme miktarlarını eşit oranda tutmak isterseniz kilit kontrolünü
kullanarak kolay yoldan ayarlayabilirsiniz.

İvme yüzdesi %0 olduğunda uçak, başlangıç ve bitiş
noktası arasındaki yolu sabit hızla alır. Yüzde artırıldığında seçilen
Hızlanma veya Yavaşlama durumunun etkisi artar.

Bu ayar toplam hareket süresini ve başlangıç–bitiş noktalarını
değiştirmez. Aynı yolun, aynı süre içinde nasıl alındığını değiştirir.
Hızlanma seçildiğinde uçak daha düşük hızla başlayıp daha yüksek hızla
bitirir; yavaşlama seçildiğinde bunun tersi gerçekleşir.

Örneğin ivme oranı %50 olduğunda, hızlanma durumunda ilk hız
ortalama hızın yarısı, son hız ise ortalama hızın bir buçuk katıdır.
Yavaşlama durumunda bu değerler yer değiştirir. Buradaki yüzde,
animasyonun hareket profilini belirleyen bir orandır; doğrudan m/s²
biriminde bir ivme değeri değildir.

İvmeli hareket kontrolleri, uçağın hareket yönünü ve varış konumunu
değiştirmez. Uçak yine aynı başlangıç noktasından aynı varış noktasına
gider; değişen, bu yol boyunca hızının nasıl geliştiğidir.
6. Doppler kayması nasıl hesaplanır?

Animasyonda Doppler kayması, sinyallerin
yayımlanması esnasında ardışık iki
tam dalga döngüsü kullanılarak yapılan mesafe ölçümleri
ile hesaplanır. Her iki yayın da sinüs dalgasının aynı fazına,
yani 0° fazına karşılık
gelir.

Olay akışı:
- İlk sinyal yayımlandığında, sinyali gönderen uçak ile hedef
uçak
arasındaki mesafe ölçülür. Bu değer R₁
olarak adlandırılır.
- Yayımlanan sinyal kendisine ait "Gelen Sinyal Rotasını"
takip ederek c hızıyla hedefine doğru gitmeye başlar.
- Bir tam döngü sonra ikinci sinyal yayımlanır. İkinci yayın
anında ölçülen mesafe ise R₂
olarak adlandırılır.
- İki sinyalin aynı anda hedefe kalan mesafeleri arasındaki fark
alınarak, bu iki yayın arasındaki dalga boyu hesaplanır.

İki yayın arasında ilk sinyal ne kadar ilerler?
Animasyonda referans dalga boyu λ₀ = 20
px olarak seçilmiştir. Modelde sinyal hedefe göre
c hızıyla ilerlediği için, bir tam döngü süresince ilk sinyalin hedefe
kalan mesafesi 20 px azalır.
Bu nedenle ikinci sinyalin yayımlandığı anda:
- İlk sinyalin hedefe kalan mesafesi R₁
− 20 olur.
- Yeni yayımlanan ikinci sinyalin hedefe olan mesafesi R₂
olur.
Bu iki mesafe arasındaki fark yayımlanan ilk sinyal için
hesaplanan
dalga boyunu verir:
λ′ = R₂ − (R₁ − 20)

Başka bir ifadeyle:
λ′ = 20 + R₂ − R₁

Genel gösterimiyle:
λ′ = λ₀ + (R₂ − R₁)

Örnek
İlk yayın anında uçaklar arasındaki mesafe 100
px, ikinci yayın anında ise 103
px olsun.
İkinci sinyal yayımlandığında ilk sinyalin hedefe kalan
mesafesi 100 − 20 = 80 px
olur. İkinci sinyalin hedefe uzaklığı ise 103 px
olduğundan:
λ′ = 103 − 80 = 23 px

bulunur. Referans dalga boyu 20 px olduğuna göre, bu yayın
aralığında dalga boyu 3 px uzamıştır.

| İki yayın arasındaki mesafe değişimi |
Hesaplanan dalga boyu |
| Mesafe 3 px artarsa |
23 px — uzama |
| Mesafe değişmezse |
20 px — değişim yok |
| Mesafe 3 px azalırsa |
17 px — kısalma |

Doppler Kayması tablosu neyi gösterir?
Bu hesap ardışık tam dalga döngüleri için tekrarlanır. Doppler
Kayması seçeneği açıldığında, ilgili yayın
aralıkları için hesaplanan dalga boyu değerleri görüntülenir.

Uçaklar arasındaki mesafe her döngüde aynı miktarda
değişiyorsa hesaplanan değerler aynı olur. Hareket geometrisi veya ivme
nedeniyle bu değişim farklılaşıyorsa değerler de değişir.

Burada karşılaştırılan büyüklük, iki
sinyalin aynı anda hedefe kalan mesafelerinin farkıdır.
Sinyallerin geliş doğrultuları farklı olduğunda bu değer, ekrandaki iki
sinyal işaretçisi arasındaki düz çizgi uzaklığıyla karıştırılmamalıdır.

Animasyondaki dalga boyu listesinde kesikli çizginin üzerindeki sayı, başlangıç ve bitiş geometrisinden hesaplanan ortalama dalga boyunu piksel cinsinden gösterir. İlk sinyaller yayımlandığında uçaklar arasındaki uzaklık AC, bu sinyaller hedeflerine ulaştığında ise BD’dir. Referans dalga boyu 20 px olduğundan, başlangıç uzaklığına AC / 20 dalga boyu sığar. Bitiş uzaklığı BD bu sayıya bölünerek BD / (AC / 20) değeri elde edilir.

Çizginin altındaki her satır, ardışık iki yayın için hesaplanan dalga boyunu gösterir. Üstteki değer yalnızca AC ve BD’ye bağlıdır. Bu iki uzaklık sabit kaldığı sürece zaman kaydırıcısını hareket ettirmek üstteki değeri değiştirmez.

Hesabın geometrik olarak izlenmesi

Sinyal Rotaları 1, Sinyal
Rotaları 2 ve Dalga
İşaretçileri seçeneklerini açarak, 0°
fazında yayımlanan sinyallerin rotalarını ve bu rotalar üzerindeki
konumlarını görebilirsiniz. Dalga boyu hesabında,
bu rotalar boyunca ilerleyen ardışık iki sinyalin aynı
anda hedefe kalan mesafeleri karşılaştırılır.
Böylece yukarıdaki hesabı çizim üzerinde de takip edebilirsiniz.
7. Sinyal yolu ve sinyal rotası arasındaki fark
Sinyal Yolu, seçilen bir anda farklı zamanlarda
yayımlanmış sinyal parçalarının bulunduğu konumların oluşturduğu merkez
hattıdır. Sinyal Rotası
ise belirli bir sinyalin zaman içinde izlediği güzergâhtır. Biri dalga
dizisinin o andaki görünümünü, diğeri tek bir sinyalin yolculuğunu
anlatır.

Bir rotayı yorumlarken hangi referans sistemine göre çizildiğine de
dikkat edilmelidir. Aynı sinyalin hareketi; yer referans sistemine,
gönderen uçağa veya
alan uçağa göre farklı görünebilir.

Gelen Sinyal Rotası, ilk
sinyalin alıcı uçağın referans sistemine göre izlediği yolu gösterir.
Bu modelde rota, AC ile gösterilen Gelen Sinyal
Doğrusu’na paraleldir. Yardımcı çizim, alıcı
uçakla birlikte taşınarak sinyalin hedefe göre gelişini gösterir.

Giden Sinyal Rotası, ilk
sinyalin gönderen uçağın referans sistemine göre izlediği yolu
gösterir. Sabit hızlı doğrusal hareketlerde bu rota, BD ile gösterilen Giden
Sinyal Doğrusu’na paralel bir doğrudur. İvmeli
hareketlerde ise rota eğrisel olabilir. Yardımcı çizim gönderen uçakla
birlikte taşınır.

Referans Rota, aynı başlangıç ve bitiş noktaları
arasında uçakların sabit hızla hareket ettiği durumda ilk sinyalin yer
referans sistemine göre izleyeceği rotadır.

Gerçek Rota, ilk sinyalin
seçilen hareket ve ivme ayarları altında yer referans sisteminde
izlediği rotayı gösterir.
8. Kontrollerin kullanımı

Hareket Kontrolü
Animasyonun altındaki kayar düğme, t₀
= AC / c ile belirlenen zaman süresine göre animasyonu görüntüler.
Düğmeyi ileri veya geri hareket ettirerek animasyonun farklı
anlarını
inceleyebilirsiniz. Düğmeyi sürüklemeyi bıraktığınız noktada o ana ait
uçak
konumları, sinyaller ve sayısal değerler görüntülenir.

Uçaklara ait görüntü kontrolü seçenekleri
İki uçak için ayrı seçenek grupları bulunur. İlgili grubun
seçeneklerini kullanarak o sisteme ait çizimleri açabilir veya
kapatabilirsiniz.

Sinyal İşaretçisi: Animasyon başlangıcında
yayımlanan ilk sinyali gösterir. Yanıp sönen işaretçiyi izleyerek bu
sinyalin konumunu takip edebilirsiniz.

Sinyal Yolu: Ardışık yayınların seçilen andaki
konumlarının oluşturduğu merkez hattını gösterir.

Sinüs Dalgası: Yayımlanan dalga dizisini sinüs
biçiminde gösterir. Dalga boylarının nasıl değiştiğini görsel olarak
incelemek için kullanılır.

Dalga İşaretçileri: Sinüs dalgasının her tam
döngüsünde aynı fazdaki (0°) sıfır geçişlerini yeşil noktalarla
gösterir. Ardışık işaretçiler, dalga döngülerini ve bunların ekrandaki
dağılımını takip etmeyi sağlar.

Gelen Sinyal Rotası: İlk sinyalin alıcı uçağa göre
izlediği rotayı gösterir.

Giden Sinyal Rotası: İlk sinyalin gönderen uçağa
göre izlediği rotayı gösterir.

Yayı Çiz: Dörtgenin geometrik çözümlemesinde
kullanılan yardımcı yayları ve O1/O2 noktalarını gösterir. Yayların
yarıçapı AC uzunluğudur. Bu çizimler, c·t₀ uzunluğunun BD doğrultusuyla
karşılaştırılmasını sağlar.

Referans Rota: İvme etkisi olmadan hesaplanan ilk
sinyal rotasını gösterir.

Gerçek Rota: Seçilen ivme koşullarına göre
hesaplanan ilk sinyal rotasını gösterir.

Doppler kayması ve yardımcı çizimler

Doppler Kayması: Ardışık iki yayın anında ölçülen
kaynak–hedef mesafelerinin farkına 20 px referans dalga boyu eklenerek
hesaplanan değerleri görüntüler. Doppler Kayması tablosundaki
değerlerin nasıl hesaplandığı 6. bölümde açıklanmıştır.

Eş Faz Çizgileri: Uçakların her tam dalga
döngüsünün başlangıcında bulunacakları konumları karşılıklı olarak
birleştirir. Böylece her çizgi, aynı yayın anındaki iki uçak konumunu
gösterir. Ardışık çizgilerin uçları arasındaki aralıklar, uçakların
eşit zaman aralıklarında ne kadar yol aldığını belirtir. Hareket
doğrusu üzerindeki bu aralıkların eşit kalması sabit hızı, giderek
büyümesi hızlanmayı, küçülmesi ise yavaşlamayı gösterir. Bu çizimler
animasyonun tüm süresini kapsadığı için, kaydırıcının gösterdiği andan
sonraki hesaplanmış konumlar da görülebilir.

Sinyal Rotaları 1: Birinci uçağın tam dalga
döngülerinin başlangıcındaki yayınları için, yayın anındaki iki uçak
konumunu birleştiren doğrultuları ikinci uçağın referans sisteminde
gösterir. Böylece farklı yayınların geliş doğrultuları birlikte
incelenebilir. Dalga İşaretçileri kontrolü ile beraber kullanılmalıdır.

Sinyal Rotaları 2: Aynı gösterimi, ikinci uçağın
yayınları için birinci uçağın referans sisteminde yapar. Bu iki
seçenek, yayın anlarına ait yardımcı doğrultuları birlikte
gösterir; çizgiler tek bir sinyalin zaman içindeki ardışık konumları
değildir. Dalga İşaretçileri kontrolü ile beraber kullanılmalıdır.
Geometri ve sayısal bilgiler

Mesafeler: Dörtgende kullanılan uzunlukları ve
yardımcı ölçü çizgilerini gösterir.

Eşitlikler: Geometrik uzunlukların matematiksel
ifadelerini görüntüler. Bu gösterim Mesafeler seçeneğiyle birlikte
kullanılır.

Kenar Adları: Kenarların ve yardımcı doğruların
adlarını görüntüler.

İmaj Cisimler: İlk sinyal alıcı uçağa
ulaştığında, alıcı uçaktaki gözlemcinin diğer uçağı nerede göreceğini
geometrik yolla gösterir. Gözlemci uçağın "imaj cismini" Gelen
Sinyal Rotası’nın diğer ucunda görecektir. Karışıklığa
yer vermemek için uçaklara ait imaj görüntüler yeşil renkle boyanmıştır.
İmaj Cisimler seçeneğini
açtığınızda, her iki uçak için Gelen Sinyal Rotası
seçeneğini de işaretleyin.
İvme Kontrolü

Hızlanma: Seçilen uçağın hızının hareket boyunca
artmasını sağlar.

Yavaşlama: Seçilen uçağın hızının hareket boyunca
azalmasını sağlar.

İvme Yüzdesi: Hızlanma veya yavaşlamanın hareket
üzerindeki etkisini belirler. %0 sabit hızlı hareketi temsil eder. İki
uçağın ayarları ayrı ayrı değiştirilebilir.

Kilit: İki uçağın ivme yüzdelerini
eşit tutarak birlikte ayarlamanızı sağlar.
9. Ayarlar ve Veriler Pencereleri

Ayarlar Penceresi:
Ayarlar düğmesiyle kontrol noktalarının
koordinatlarını ve simülasyon modlarını içeren pencere açılır.

Nokta koordinatları: A, B, C ve D noktalarının x ve
y değerlerini gösterir. Sayısal alanları değiştirerek noktaları
istediğiniz konumlara taşıyabilirsiniz. Ekran koordinatlarında x sağa,
y aşağıya doğru artar.

A ↔ B: Birinci uçağın başlangıç ve bitiş
noktalarını değiştirir; hareket yönünü tersine çevirir.
C ↔ D: İkinci uçağın başlangıç ve bitiş noktalarını
değiştirir; hareket yönünü tersine çevirir.
Animasyonun Çalışma Modları
- Doppler Dörtgeni — İki
hareketli uçak arasındaki karşılıklı sinyal alışverişini gösterir. Dört
noktanın tamamı kullanılır.
- Doppler Üçgeni — Birinci
uçağın yerini sabit bir anten alır ve A ile B noktaları aynı konumda
birleşir. İkinci uçak C’den D’ye hareket eder. Böylece dörtgen, sabit
bir antenle hareketli bir uçak arasındaki karşılıklı sinyal
alışverişini gösteren bir üçgene dönüşür.
- Özel Mod 1 — Uçaklar
birbirine paralel iki doğru üzerinde aynı yönde hareket eder. İvmeli
hareket etseler bile, hızları her anda birbirine eşit kaldığı sürece
aralarındaki mesafe sabit kalır ve Doppler kayması oluşmaz.
- Özel Mod 2 — Uçaklar aynı
eksen üzerinde, biri diğerinin önünde, aynı yönde hareket eder. İvmeli
hareket etseler bile, hızları her anda birbirine eşit kaldığı sürece
aralarındaki mesafe sabit kalır ve Doppler kayması oluşmaz.
Veriler Penceresi:
Veriler düğmesiyle animasyonun
sayısal verilerini gösteren pencere açılır. Bu pencerede, seçilen ana
ait konumlar, mesafeler, geçen sürenin toplam süreye oranı ve programın
hesapladığı hız ve ivme değerleri yer alır. Hareket kontrolünü veya
diğer ayarları değiştirdiğinizde bilgiler güncellenir.
10. İlk inceleme için önerilen sıra
- İki uçağın ivme yüzdesini %0 yapın. Önce sabit
hızlı hareketi inceleyin.
- Sinyal İşaretçisi, Referans Rota ve Gelen Sinyal
Rotası seçeneklerini açın. Hareket kontrolünü
başa alın; uçakların A ve C noktalarındaki konumlarını görün.
- Hareket kontrolünü yavaşça sona götürün. İlk
sinyallerin hedeflerine, uçakların da B ve D noktalarına ulaşmasını
izleyin.
- Sinüs Dalgası ve Dalga İşaretçileri’ni açın.
Farklı zamanlarda yayımlanan dalgaların seçilen anda nerelerde
bulunduğunu inceleyin.
- Doppler Kayması’nı açın.
Hesaplanan değerleri 20 px ile karşılaştırın. A, B, C ve D noktalarını
değiştirerek farklı yaklaşma ve uzaklaşma düzenlerini deneyin.
- Eş Faz Çizgileri’ni açın ve bir uçağa ivme verin.
Çizgilerin o uçağın hareket doğrusu üzerindeki uçlarının nasıl
sıklaştığını veya seyrekleştiğini gözlemleyin.
- Referans Rota ile Gerçek Rota’yı birlikte açın.
İvmenin ilk sinyalin yere göre rotasını nasıl değiştirdiğini
karşılaştırın.
- Gelen ve Giden Sinyal Rotaları’nı inceleyin.
Aynı sinyalin alıcıya, göndericiye ve yere göre nasıl gösterildiğine
bakın.
- Mesafeler ve Eşitlikler seçeneklerini açın; Veriler
düğmesine basın. Görsel ilişkileri sayısal ve
geometrik bilgilerle birlikte değerlendirin.
- Doppler Üçgeni moduna geçin. Bir sistem sabit
kaldığında geometrinin ve sinyal davranışının nasıl değiştiğini
inceleyin.
Her denemede yalnızca bir ayarı değiştirmeniz, gözlediğiniz farkın
hangi etkiden kaynaklandığını anlamanızı kolaylaştırır.
link