DOPPLER HERHANGİ BİR ROTA

Han Erim

Bağımsız Araştırmacı

13 Kasım 2026

DOI: 10.5281/zenodo.24163631


1. Doppler Herhangi Bir Rota nedir?

Doppler Herhangi Bir Rota, Alice Yasası kapsamında geliştirilen, kullanıcı tarafından şekillendirilen eğrisel güzergâhlarda hareket eden iki sistem arasındaki karşılıklı sinyal alışverişini inceleyen bir modeldir. İngilizce adı Doppler Any Path olarak kullanılır.

Doppler Dörtgeninde doğrusal, Doppler Çemberinde dairesel hareketler incelenirken, bu animasyonda her uçağın güzergâhı ayrı bir kontrol noktasıyla şekillendirilir. Başlangıç ve varış noktaları aynı kalırken güzergâhın biçimi değiştirilebilir. Böylece hareket yönünün ve yol uzunluğunun sinyal rotaları ile dalga boylarına etkileri birlikte incelenebilir.

Her güzergâh, başlangıç ve varış noktaları ile bir eğri kontrol noktasının belirlediği tek bir ikinci derece Bézier eğrisidir. “Herhangi Bir Rota” adı, bu kontrol noktalarıyla farklı güzergâhlar oluşturulabilmesini ifade eder; bu sürümde serbest elle çizilen veya çok sayıda dönüş içeren her yol biçimi temsil edilmez.

Animasyon, Alice Yasası’nın (c+v) (c−v) matematiği doğrultusunda, sinyalin ulaşacağı hedefin referans sistemine göre c hızıyla ilerlediği kabulü üzerine kuruludur. Gösterilen sinyal hareketleri ve sayısal değerler bu modelin kurallarına göre hesaplanır.

İki hareketli sistemi iki uçak temsil eder. Her uçak hem sinyal gönderir hem de diğer uçaktan gelen sinyalleri alır. Kullanıcı başlangıç ve varış konumlarını, güzergâhların biçimini ve hızlanma–yavaşlama ayarlarını değiştirerek sonuçları adım adım inceleyebilir.

İvmeli hareketlerin Alice Yasası’na dahil olması büyük bir sıçramadır.

İvmeli hareketlerin Alice Yasası’na nasıl dahil edileceği konusu, 25 yıldır üzerinde düşündüğüm temel meselelerden biriydi. Bu çalışma dizisi ile ivmeli hareketler de Alice Yasası’nın kapsamı içine alınmış ve Alice Yasası’nın (c+v) (c−v) matematiği ileri bir aşamaya taşınmıştır. Doppler Herhangi Bir Rota, bu ilerlemenin farklı eğrisel güzergâhlara uygulanan, hesaplanabilir ve adım adım incelenebilir bir örneğidir.

Bu genişlemenin temelinde şu kabul yer alır: Hedef ivmeli hareket etse de sinyal, ulaşacağı hedefin referans sistemine göre c hızıyla ilerler. Hedefin hızlanması, yavaşlaması veya hareket yönünün değişmesi bu kuralı değiştirmez. Sinyallerin hareketleri, hedefin değişen konumu dikkate alınarak bu koşulu sağlayacak biçimde hesaplanır.

Belirtmek isterim ki yaptığım araştırmalarda bu kabulü doğrudan sınamaya elverişli, yeterli ve güvenilir deneysel verilere ulaşamadım. Kabulle çelişen bir deneysel bulguya da rastlamadım.

Hemen aşağıda Doppler Herhangi Bir Rota animasyonu yer almaktadır. Açıklamalar ve kullanım bilgileri animasyonun altında verilmiştir.

Bu çalışmayla eş zamanlı olarak doğrusal hareketleri inceleyen Doppler Dörtgeni ve dairesel hareketleri inceleyen Doppler Çemberi adlı çalışmalarım da yayımlanmıştır.

flash 1

2. A, B, C, D ve eğri kontrol noktaları neyi gösterir?

Birinci uçak A’dan B’ye, ikinci uçak C’den D’ye kendileri için belirlenen güzergâhları izleyerek hareket eder. A ve C, ilk sinyallerin yayımlandığı; B ve D ise ilk sinyallerin hedeflerine ulaştığı andaki uçak konumlarıdır.

Bu noktalar uçakların harekete başladıkları veya varınca durmak zorunda oldukları yerler değildir. Uçaklar öncesinde de hareket ediyor olabilir ve sonrasında hareketlerini sürdürebilir. Animasyon bu iki olay arasında kalan bölümü gösterir.

Nokta Anlamı
A Birinci uçağın ilk sinyallerin yayımlandığı andaki konumu
B Birinci uçağın ilk sinyallerin varış anındaki konumu
C İkinci uçağın ilk sinyallerin yayımlandığı andaki konumu
D İkinci uçağın ilk sinyallerin varış anındaki konumu
Birinci eğri kontrol noktası (c1) A–B güzergâhının biçimini belirler
İkinci eğri kontrol noktası (c2) C–D güzergâhının biçimini belirler

Eğri kontrol noktaları

Eğri kontrol noktasını taşıdığınızda ilgili güzergâh o noktaya doğru bükülür. Uçak kontrol noktasından geçmek zorunda değildir. Bu noktalar güzergâhı şekillendirir; ivme ayarını gösteren işaretçilerden farklıdır.

Kontrol noktası başlangıç ve varış noktalarını birleştiren doğru parçası üzerinde olduğunda güzergâh düzleşir. Bunun için kontrol noktasının tam ortada olması gerekmez. İvme %0 ise uçak bu doğru üzerinde sabit süratle ilerler. Kontrol noktasını doğru parçasının dışına taşımak ise güzergâhta geri dönüş oluşturabilir.

Yol uzunluğu ve referans doğruları

AB ve CD doğru parçalarının uzunlukları, eğrisel güzergâhların uzunluklarıyla aynı olmak zorunda değildir. Uçağın aldığı yol, başlangıçtan varışa kadar güzergâh boyunca ölçülür.

AC, A ile C arasındaki düz çizgi uzaklığıdır. Toplam süre t₀ = AC / c ile belirlenir. Yalnızca eğri kontrol noktası değiştirilirse AC ve toplam süre aynı kalır. Ancak güzergâh uzarsa aynı sürede daha uzun yol alınacağından uçağın ortalama sürati artar.

A, B, C ve D ile eğri kontrol noktaları, seçilen düzen içinde yere göre sabittir. Uçakların ve sinyallerin hareketleri yer referans sisteminde görüntülenir; uçaklara göre çizilen yardımcı rotalar ilgili uçakla birlikte taşınır.

Köşegenler ve sinyal rotaları

AD ve CB, ilk sinyallerin başlangıç ve varış konumlarını birleştiren doğru parçalarıdır. Eğrisel harekette, süratler sabit olsa bile sinyallerin yere göre rotaları eğrisel olabilir. Bu nedenle bu doğru parçaları sinyallerin izlediği bütün yolu temsil etmez.

Yalnızca ivme yüzdesi değiştirildiğinde güzergâhın biçimi, başlangıç ve varış noktaları ile toplam süre değişmez. Değişen, uçakların güzergâh üzerindeki ara konumları ve sinyal rotalarıdır.

3. İlk sinyaller ve animasyonun süresi


Doppler Dörtgenleri sinyale özel dörtgenlerdir. Doppler Dörtgeninde belirleyici olgu sinyalin yayımlanma anı ile o  sinyalin hedefine varış anı olması sebebiyle,  Doppler Dörtgenleri yayımlanan sinyale özel dörtgenlerdir. Ardışık yayımlanan her sinyal için sinyalin yayımlanma konumu ve varış konumu farklılaşacağı  için başka bir Doppler Dörtgeni geçerlidir.


Doppler Herhangi Bir Rota animasyonunda A, B, C ve D noktalarıyla tanımlanan ana dörtgen, animasyonun hemen başlangıcında karşılıklı olarak yayımlanan ilk iki sinyale aittir. Sinyal İşaretçisi seçeneği açıldığında (normalde açıktır) bu sinyaller yanıp sönen işaretçilerle takip edilebilir.


İlk sinyaller neden aynı anda ulaşır?

Alice Yasası'na göre her sinyal, ulaşacağı hedefin referans sistemine göre c hızıyla ilerler. İlk sinyallerin yayımlandığı anda iki uçak arasındaki mesafe  AC uzunluğudur. Dolayısıyla ilk sinyallerin her biri, kendi hedefinin referans sisteminde bu mesafeyi c hızıyla kat eder ve her iki sinyalin varış süresi:

t₀ = AC / c

olur. Aynı anda yayımlanan ilk sinyaller, eşit süre sonunda aynı anda hedeflerine ulaşır. Bu sırada birinci uçak B’ye, ikinci uçak D’ye varır.

Her iki uçak için Gelen Sinyal Rotası seçeneğini açınız. Böylece ilk sinyallerin, kendi alıcı uçaklarının referans sisteminde, uzunluğu AC’ye eşit olan rotalar boyunca c hızıyla ilerleyişini takip edebilirsiniz.


Hareket kontrolü hangi zaman aralığını gösterir?

Sinyalin varış süresi t₀ uçakların animasyondaki hareket süresini belirler. Hareket kontrolünün başlangıç anını t₁, sonunu ise t₂ olarak tanımlarsak hareket süresi t₀ = t₂ − t₁ olur.  Kayar düğmeyi ileri veya geri hareket ettirerek ilk sinyallerin yayımlanmasından hedeflerine ulaşmasına kadar geçen sürenin herhangi bir anını inceleyebilirsiniz.


Daha sonra yayımlanan sinyaller

Uçaklar hareketleri boyunca sinyal yayımlamaya devam eder. Sonraki yayımlarda uçakların konumları değiştiği için, her yeni sinyal alışverişinin yayımlanma ve varış konumları ayrı ayrı değerlendirilir. Bu yayımlar için de kendilerine ait Doppler Dörtgenleri tanımlanabilir.

Dolayısıyla ekrandaki ana dörtgen, bütün sinyal yayımlarının ortak dörtgeni değildir; ilk sinyallerin yayımlanma ve varış geometrisini gösterir.

4. Sinüs dalgası, dalga boyu ve hız ölçeği

Sinyallerin düzenli aralıklarla yayımlanmasını ve dalga boyu değişimlerini görünür kılmak için sinüs dalgası kullanılmıştır. Sinüsün 0°’den 360°’ye ilerlemesi bir tam döngüdür. Dalga üzerinde aynı fazın art arda tekrarlandığı iki konum arasındaki bir tam dalga aralığı, dalga boyunu belirtir.

Animasyonda değişime uğramamış referans dalga boyu λ₀ = 20 px olarak seçilmiştir. Bu değer, yayın düzenini tanımlamak ve hesaplanan dalga boylarını karşılaştırmak için kullanılır. Seçilen rota, hız ve ivme değerlerine bağlı olarak yayımlanan sinyaller üzerinde Doppler Kayması oluştuğu için ekranda oluşan her dalganın uzunluğunun daima 20 px olması beklenmemelidir.

Uygun bir gönderim düzeniyle, yayımlanan sinyallerin belirli bir andaki konumları animasyondakine benzer şekilde sinüs biçiminde düzenlenebilir. Ancak animasyondaki sinüs çizimi, böyle bir cihazın tasarımını değil, sinyallerin fazını ve dalga boyundaki değişimleri göstermektedir. Yayılımın merkez hattını görmek için Sinyal Yolu seçeneğini kullanınız.

Animasyonda hızlar c’ye göre ifade edilir. Örneğin 0,5 c, ışık hızının yarısıdır. Uzunluklar ekranda piksel (px) cinsinden gösterilir. Hareket kaydırıcısının başlangıcı ilk sinyallerin yayımlandığı t₁ anına, sonu ise ilk sinyallerin hedeflerine ulaştığı t₂ anına karşılık gelir.

5. Sabit süratli ve değişken süratli eğrisel hareket

Her uçağın hızlanma ve yavaşlama ayarı bağımsızdır. Bir uçak sabit süratle ilerlerken diğeri hızlanabilir veya yavaşlayabilir. Kilit kontrolü iki uçağın ivme yüzdelerini birlikte ayarlamanızı sağlar.

İvme yüzdesi %0 olduğunda uçak, belirlenen güzergâh boyunca sabit süratle ilerler. Eşit sürelerde eşit yol uzunlukları alır. Hareket, eğrinin toplam uzunluğunun ne kadarının alındığına göre hesaplanır. Kontrol noktasının yerleşimi tek başına hareket boyunca hızlanma veya yavaşlama oluşturmaz.

Eğri kontrol noktasının yerini değiştirmek güzergâhın toplam uzunluğunu değiştirebilir. Bu durumda aynı toplam süre için yeni bir sabit sürat hesaplanır. Dolayısıyla %0 ayarı, farklı güzergâhların hepsinde aynı sürat anlamına gelmez.

Eğri üzerinde sabit süratle ilerleyen uçağın hareket yönü değişir. Bu nedenle %0 ayarı fiziksel ivmenin tamamen sıfır olduğu anlamına gelmez. Kontrol, süratin artmasını veya azalmasını belirler; eğrilikten kaynaklanan yön değişimi ayrıca vardır.

Yüzde artırıldığında seçilen Hızlanma veya Yavaşlama durumunun etkisi artar. Aynı güzergâh yine aynı süre içinde tamamlanır. Hızlanmada uçak düşük süratle başlayıp yüksek süratle bitirir; yavaşlamada bunun tersi gerçekleşir.

Örneğin %50 hızlanmada ilk sürat ortalama süratin yarısı, son sürat ise bir buçuk katıdır. Yavaşlamada bu değerler yer değiştirir. Buradaki yüzde hareket profilini belirleyen bir orandır; doğrudan m/s² biriminde bir ivme değeri değildir.

6. Doppler kayması nasıl hesaplanır?


Animasyonda Doppler kayması, sinyallerin yayımlanması esnasında ardışık iki tam dalga döngüsü kullanılarak  yapılan mesafe ölçümleri ile  hesaplanır. Her iki yayın da sinüs dalgasının aynı fazına, yani 0° fazına karşılık gelir.

Olay akışı:

  1. İlk sinyal yayımlandığında, sinyali gönderen uçak ile hedef uçak arasındaki mesafe ölçülür. Bu değer R₁ olarak adlandırılır.
  2. Yayımlanan sinyal kendisine ait "Gelen Sinyal Rotasını" takip ederek c hızıyla hedefine doğru gitmeye başlar.
  3. Bir tam döngü sonra ikinci sinyal yayımlanır. İkinci yayın anında ölçülen mesafe ise R₂ olarak adlandırılır.
  4. İki sinyalin aynı anda hedefe kalan mesafeleri arasındaki fark alınarak, bu iki yayın arasındaki dalga boyu hesaplanır.

İki yayın arasında ilk sinyal ne kadar ilerler?

Animasyonda referans dalga boyu λ₀ = 20 px olarak seçilmiştir. Modelde sinyal hedefe göre c hızıyla ilerlediği için, bir tam döngü süresince ilk sinyalin hedefe kalan mesafesi 20 px azalır.

Bu nedenle ikinci sinyalin yayımlandığı anda:

Bu iki kalan mesafe arasındaki fark, ilgili yayın aralığı için hesaplanan dalga boyunu verir:

λ′ = R₂ − (R₁ − 20)

Başka bir ifadeyle:

λ′ = 20 + R₂ − R₁

Genel gösterimiyle:

λ′ = λ₀ + (R₂ − R₁)

Örnek

İlk yayın anında uçaklar arasındaki mesafe 100 px, ikinci yayın anında ise 103 px olsun.

İkinci sinyal yayımlandığında ilk sinyalin hedefe kalan mesafesi 100 − 20 = 80 px olur. İkinci sinyalin hedefe uzaklığı ise 103 px olduğundan:

λ′ = 103 − 80 = 23 px

bulunur. Referans dalga boyu 20 px olduğuna göre, bu yayın aralığında dalga boyu 3 px uzamıştır.

İki yayın arasındaki mesafe değişimi Hesaplanan dalga boyu
Mesafe 3 px artarsa 23 px — uzama
Mesafe değişmezse 20 px — değişim yok
Mesafe 3 px azalırsa 17 px — kısalma


Doppler Kayması tablosu neyi gösterir?

Bu hesap ardışık tam dalga döngüleri için tekrarlanır. Doppler Kayması seçeneği açıldığında, ilgili yayın aralıkları için hesaplanan dalga boyu değerleri görüntülenir.


Uçaklar arasındaki mesafe her döngüde aynı miktarda değişiyorsa hesaplanan değerler aynı olur. Hareket geometrisi veya ivme nedeniyle bu değişim farklılaşıyorsa değerler de değişir.


Burada karşılaştırılan büyüklük, iki sinyalin aynı anda hedefe kalan mesafelerinin farkıdır. Sinyallerin geliş doğrultuları farklı olduğunda bu değer, ekrandaki iki sinyal işaretçisi arasındaki düz çizgi uzaklığıyla karıştırılmamalıdır.


Animasyondaki dalga boyu listesinde kesikli çizginin üzerindeki sayı, başlangıç ve bitiş geometrisinden hesaplanan ortalama dalga boyunu piksel cinsinden gösterir. İlk sinyaller yayımlandığında uçaklar arasındaki uzaklık AC, bu sinyaller hedeflerine ulaştığında ise BD’dir. Referans dalga boyu 20 px olduğundan, başlangıç uzaklığına AC / 20 dalga boyu sığar. Bitiş uzaklığı BD bu sayıya bölünerek BD / (AC / 20) değeri elde edilir.


Çizginin altındaki her satır, ardışık iki yayın için hesaplanan dalga boyunu gösterir. Üstteki değer yalnızca AC ve BD’ye bağlıdır. Bu iki uzaklık sabit kaldığı sürece zaman kaydırıcısını hareket ettirmek üstteki değeri değiştirmez.


Hesabın geometrik olarak izlenmesi


Sinyal Rotaları 1, Sinyal Rotaları 2 ve Dalga İşaretçileri seçeneklerini açarak, 0° fazında yayımlanan sinyallerin rotalarını ve bu rotalar üzerindeki konumlarını görebilirsiniz. Dalga boyu hesabında, bu rotalar boyunca ilerleyen ardışık iki sinyalin aynı anda hedefe kalan mesafeleri karşılaştırılır. Böylece yukarıdaki hesabı çizim üzerinde de takip edebilirsiniz.

7. Sinyal yolu ve sinyal rotası arasındaki fark

Sinyal Yolu, farklı zamanlarda yayımlanmış sinyal parçalarının seçilen andaki konumlarının oluşturduğu merkez hattıdır. Sinyal Rotası ise belirli bir sinyalin zaman içinde izlediği güzergâhtır. Biri dalga dizisinin o andaki görünümünü, diğeri tek bir sinyalin yolculuğunu anlatır.

Her rotayı ait olduğu referans sistemiyle değerlendirmek gerekir. Aynı sinyalin hareketi yere, gönderen uçağa veya alıcı uçağa göre farklı görünebilir.

Gelen Sinyal Rotası, ilk sinyalin alıcı uçağa göre izlediği rotayı gösterir. Bu modelde AC’ye paraleldir ve uzunluğu AC’ye eşittir. Yardımcı çizim alıcı uçakla birlikte taşınır. Alıcıya bağlı bu gösterim, uçağın yönelişiyle dönen kokpit eksenlerini değil, alıcıyla birlikte ötelenen eksenleri esas alır.

Giden Sinyal Rotası, ilk sinyalin gönderen uçağa göre izlediği rotayı gösterir. Biçimi her iki uçağın hareketine bağlıdır. Eğrisel hareketlerde sabit sürat durumunda da eğrisel olabilir; BD doğrusuyla tek başına temsil edilemez.

Referans Rota, seçilen güzergâhlar üzerinde uçakların sabit süratle hareket etmesi durumunda ilk sinyalin yere göre izleyeceği rotadır. Hızlanma–yavaşlama etkisi uygulanmaz, ancak güzergâhın eğriliği korunur.

Gerçek Rota, seçilen güzergâhlar ve ivme ayarları altında ilk sinyalin yere göre izlediği rotadır. İki uçağın ivme yüzdesi %0 olduğunda Referans Rota ile örtüşür.

8. Kontrollerin kullanımı

Hareket Kontrolü

Animasyonun altındaki kayar düğme, t₀ = AC / c  ile belirlenen zaman süresine göre animasyonu görüntüler. Düğmeyi ileri veya geri hareket ettirerek animasyonun  farklı anlarını inceleyebilirsiniz. Düğmeyi sürüklemeyi bıraktığınız noktada o ana ait uçak konumları, sinyaller ve sayısal değerler görüntülenir.

Uçaklara ait görüntü kontrolü seçenekleri

İki uçak için ayrı seçenek grupları bulunur. İlgili grubun seçeneklerini kullanarak o sisteme ait çizimleri açabilir veya kapatabilirsiniz.

Sinyal İşaretçisi: Animasyon başlangıcında yayımlanan ilk sinyali gösterir. Yanıp sönen işaretçiyi izleyerek bu sinyalin konumunu takip edebilirsiniz.

Sinyal Yolu: Ardışık yayınların seçilen andaki konumlarının oluşturduğu merkez hattını gösterir.

Sinüs Dalgası: Yayımlanan dalga dizisini sinüs biçiminde gösterir. Dalga boylarının nasıl değiştiğini görsel olarak incelemek için kullanılır.

Dalga İşaretçileri: Sinüs dalgasının her tam döngüsünde aynı fazdaki (0°) sıfır geçişlerini yeşil noktalarla gösterir. Ardışık işaretçiler, dalga döngülerini ve bunların ekrandaki dağılımını takip etmeyi sağlar.

Gelen Sinyal Rotası: İlk sinyalin alıcı uçağa göre izlediği rotayı gösterir.

Giden Sinyal Rotası: İlk sinyalin gönderen uçağa göre izlediği rotayı gösterir.

Yayı Çiz: Geometrik karşılaştırmalarda kullanılan yardımcı yayları ve O1/O2 noktalarını gösterir. Bu yardımcı yaylar uçakların hareket güzergâhları değildir.

Referans Rota: Seçilen güzergâhlarda sabit süratli hareket için hesaplanan ilk sinyal rotasını gösterir. Güzergâhların eğriliği bu hesapta korunur.

Gerçek Rota: Seçilen ivme koşullarına göre hesaplanan ilk sinyal rotasını gösterir.

Doppler kayması ve yardımcı çizimler

Doppler Kayması: Ardışık iki yayın anında ölçülen kaynak–hedef mesafelerinin farkına 20 px referans dalga boyu eklenerek hesaplanan değerleri görüntüler. Doppler Kayması tablosundaki değerlerin nasıl hesaplandığı 6. bölümde açıklanmıştır.

Eş Faz Çizgileri: Uçakların her tam dalga döngüsünün başlangıcındaki konumlarını karşılıklı olarak birleştirir. Ardışık konumlar arasındaki mesafeleri hareket güzergâhı boyunca karşılaştırınız. Eşit yol aralıkları sabit sürati, büyüyen aralıklar hızlanmayı, küçülen aralıklar yavaşlamayı gösterir. Çizimler tüm animasyon süresini kapsadığından seçilen andan sonraki hesaplanmış konumlar da görülebilir.

Sinyal Rotaları 1: Birinci uçağın tam dalga döngülerinin başlangıcındaki yayınları için, yayın anındaki iki uçak konumunu birleştiren doğrultuları ikinci uçağın referans sisteminde gösterir. Böylece farklı yayınların geliş doğrultuları birlikte incelenebilir. Dalga İşaretçileri kontrolü ile beraber kullanılmalıdır.

Sinyal Rotaları 2: Aynı gösterimi, ikinci uçağın yayınları için birinci uçağın referans sisteminde yapar. Bu iki seçenek, yayın anlarına ait yardımcı doğrultuları birlikte gösterir; çizgiler tek bir sinyalin zaman içindeki ardışık konumları değildir. Dalga İşaretçileri kontrolü ile beraber kullanılmalıdır.


Geometri ve sayısal bilgiler

Mesafeler: Geometrik uzunlukları ve yardımcı ölçü çizgilerini gösterir. Doğru parçası uzunlukları ile güzergâh boyunca alınan yol birbirinden ayrılmalıdır.

Eşitlikler: Geometrik uzunlukların matematiksel ifadelerini görüntüler. Bu gösterim Mesafeler seçeneğiyle birlikte kullanılır.

Kenar Adları: Kenarların ve yardımcı doğruların adlarını görüntüler.

İmaj Cisimler: İlk sinyal alıcı uçağa ulaştığında, alıcı uçaktaki gözlemcinin diğer uçağı nerede göreceğini geometrik yolla gösterir. Gözlemci uçağın "imaj cismini"  Gelen Sinyal Rotası’nın diğer ucunda görecektir. Karışıklığa yer vermemek için uçaklara ait imaj görüntüler yeşil renkle boyanmıştır. İmaj Cisimler seçeneğini açtığınızda, her iki uçak için Gelen Sinyal Rotası seçeneğini de işaretleyin.

İvme Kontrolü

Hızlanma: Seçilen uçağın hızının hareket boyunca artmasını sağlar.

Yavaşlama: Seçilen uçağın hızının hareket boyunca azalmasını sağlar.

İvme Yüzdesi: Süratin hareket boyunca artmasını veya azalmasını belirler. %0, seçilen güzergâh üzerinde sabit sürati temsil eder. Eğrinin yön değiştirmesinden kaynaklanan ivmeyi ortadan kaldırmaz.


Kilit: İki uçağın ivme yüzdelerini eşit tutarak birlikte ayarlamanızı sağlar.

9. Ayarlar ve Veriler Pencereleri


Ayarlar Penceresi

Ayarlar düğmesi, A, B, C ve D noktaları ile iki eğri kontrol noktasının koordinatlarını içeren pencereyi açar. Ekran koordinatlarında x sağa, y aşağıya doğru artar.

A, B, C ve D koordinatları: Her noktanın x ve y değerini ayrı ayrı değiştirebilirsiniz. A ve B birinci uçağın, C ve D ikinci uçağın başlangıç ve varış konumlarıdır.

Eğri kontrol noktalarının koordinatları: Birinci kontrol noktası c1, A–B güzergâhını; ikinci kontrol noktası c2, C–D güzergâhını şekillendirir. Sayısal alanlar bu noktaların x ve y konumlarını belirler. Kontrol noktaları uçakların geçmek zorunda olduğu ara duraklar değildir.

Sayısal alanlar: Değerleri düğmelerle 1 px adımlarla değiştirebilir veya elle girebilirsiniz. Tanımlı değer aralığı 0–1350’dir. Bu aralık hem x hem y alanlarına uygulanır; girilen her konumun görünür çizim alanı içinde kalması gerekmez.

A ↔ B: Birinci uçağın başlangıç ve varış noktalarını yer değiştirir. c1 aynı konumda kalır; aynı eğri ters yönde izlenir.

C ↔ D: İkinci uçağın başlangıç ve varış noktalarını yer değiştirir. c2 aynı konumda kalır; aynı eğri ters yönde izlenir.

Noktaların yer değiştirmesi, ilk yayın anındaki AC uzaklığını ve dolayısıyla toplam süreyi de değiştirebilir.

Üçgen Mod: Birinci uçağın yerini sabit bir anten alır; A ve B aynı konumda birleşir. İkinci uçak C’den D’ye kendi güzergâhını izler. c2, CD doğru parçası üzerindeyken ve ikinci uçağın ivmesi %0 iken doğrusal hareketli üçgen düzeni elde edilir. c2’nin tam orta noktada olması gerekmez.

Üçgen Mod kapatıldığında iki uçaklı düzene dönülür. Mod değiştirme, ilgili hazır nokta ve güzergâh düzenini yükler.

Kapat: Ayarlar penceresini kapatır.

Veriler Penceresi

Veriler düğmesiyle seçilen ana ait sayısal bilgileri görüntüleyebilirsiniz. Hareket kontrolünü veya diğer ayarları değiştirdiğinizde bilgiler güncellenir. Uçakların hareketini değerlendirirken başlangıç–varış arasındaki düz çizgi uzaklığıyla eğri boyunca alınan yolun farklı olabileceğine dikkat ediniz.

10. İlk inceleme için önerilen sıra

  1. İki uçağın ivme yüzdesini %0 yapın. Önce güzergâh boyunca sabit süratli hareketi inceleyin.
  2. Eğri kontrol noktalarını taşıyın. Başlangıç ve varış noktaları sabitken güzergâhların nasıl değiştiğini gözlemleyin.
  3. Sinyal İşaretçisi ve Gelen Sinyal Rotası seçeneklerini açın. Hareket kontrolünü baştan sona götürerek ilk sinyallerin hedeflerine, uçakların B ve D’ye ulaşmasını izleyin.
  4. Referans Rota ile Gerçek Rota’yı açın. İvme %0 iken örtüştüklerini, eğrisel güzergâhlarda sinyal rotalarının da eğrisel olabildiğini inceleyin.
  5. Sinüs Dalgası ve Dalga İşaretçileri’ni açın. Farklı yayınların seçilen andaki konumlarını karşılaştırın.
  6. Doppler Kayması’nı açın. Hesaplanan dalga boylarını 20 px ile karşılaştırın. Güzergâhın biçimini değiştirerek sonuçları inceleyin.
  7. Eş Faz Çizgileri’ni açıp bir uçağa ivme verin. İşaretli konumların güzergâh boyunca aralıklarını karşılaştırın.
  8. Gelen ve Giden Sinyal Rotaları’nı birlikte inceleyin. Aynı sinyalin alıcıya, göndericiye ve yere göre gösterimlerini karşılaştırın.
  9. Ayarlar penceresinde koordinatları elle değiştirin. Mesafeler, Eşitlikler ve Veriler yardımıyla görsel ilişkileri sayısal olarak inceleyin.
  10. Üçgen Mod’u açın. c2’yi CD doğru parçasının üzerine getirin; ivme %0 iken orta noktadan uzaklaştırmanın istenmeyen hızlanma veya eğrisel sinyal rotası oluşturmadığını gözlemleyin.

Her denemede yalnızca bir ayarı değiştirmeniz, gözlediğiniz farkın hangi etkiden kaynaklandığını anlamanızı kolaylaştırır.