banner
DOPPLER HERHANGİ BİR ROTA

Han Erim
Bağımsız Araştırmacı

13 Kasım 2026
DOI: 10.5281/zenodo.24163631

1. Doppler Herhangi Bir Rota nedir?

Doppler Herhangi Bir Rota, Alice Yasası kapsamında
geliştirilen, kullanıcı tarafından şekillendirilen eğrisel
güzergâhlarda hareket eden iki sistem arasındaki karşılıklı sinyal
alışverişini inceleyen bir modeldir. İngilizce adı Doppler Any Path olarak kullanılır.

Doppler Dörtgeninde doğrusal, Doppler Çemberinde dairesel hareketler
incelenirken, bu animasyonda her uçağın güzergâhı ayrı bir kontrol
noktasıyla şekillendirilir. Başlangıç ve varış noktaları aynı kalırken
güzergâhın biçimi değiştirilebilir. Böylece hareket yönünün ve yol
uzunluğunun sinyal rotaları ile dalga boylarına etkileri birlikte
incelenebilir.

Her güzergâh, başlangıç ve varış noktaları ile bir eğri kontrol
noktasının belirlediği tek bir ikinci derece Bézier eğrisidir.
“Herhangi Bir Rota” adı, bu kontrol noktalarıyla farklı güzergâhlar
oluşturulabilmesini ifade eder; bu sürümde serbest elle çizilen veya
çok sayıda dönüş içeren her yol biçimi temsil edilmez.

Animasyon, Alice Yasası’nın (c+v) (c−v) matematiği doğrultusunda, sinyalin ulaşacağı hedefin referans sistemine göre c hızıyla ilerlediği kabulü üzerine kuruludur. Gösterilen sinyal hareketleri ve sayısal değerler bu modelin kurallarına göre hesaplanır.

İki hareketli sistemi iki uçak temsil eder. Her uçak hem sinyal
gönderir hem de diğer uçaktan gelen sinyalleri alır. Kullanıcı
başlangıç ve varış konumlarını, güzergâhların biçimini ve
hızlanma–yavaşlama ayarlarını değiştirerek sonuçları adım adım
inceleyebilir.

İvmeli hareketlerin Alice Yasası’na dahil olması büyük bir sıçramadır.

İvmeli hareketlerin Alice Yasası’na nasıl dahil edileceği konusu, 25 yıldır üzerinde düşündüğüm temel meselelerden biriydi. Bu
çalışma dizisi ile ivmeli hareketler de Alice Yasası’nın kapsamı içine
alınmış ve Alice Yasası’nın (c+v) (c−v) matematiği ileri bir aşamaya
taşınmıştır. Doppler Herhangi Bir Rota, bu ilerlemenin farklı
eğrisel güzergâhlara uygulanan, hesaplanabilir ve adım adım
incelenebilir bir örneğidir.

Bu genişlemenin temelinde şu kabul yer alır: Hedef ivmeli hareket etse de sinyal, ulaşacağı hedefin referans sistemine göre c hızıyla ilerler.
Hedefin hızlanması, yavaşlaması veya hareket yönünün değişmesi bu
kuralı değiştirmez. Sinyallerin hareketleri, hedefin değişen konumu
dikkate alınarak bu koşulu sağlayacak biçimde hesaplanır.

Belirtmek isterim ki yaptığım araştırmalarda bu kabulü doğrudan
sınamaya elverişli, yeterli ve güvenilir deneysel verilere ulaşamadım. Kabulle çelişen bir deneysel bulguya da rastlamadım.

Hemen aşağıda Doppler Herhangi Bir Rota animasyonu yer almaktadır. Açıklamalar ve kullanım bilgileri animasyonun altında verilmiştir.

Bu çalışmayla eş zamanlı olarak doğrusal hareketleri inceleyen Doppler Dörtgeni ve dairesel hareketleri inceleyen Doppler Çemberi adlı çalışmalarım da yayımlanmıştır.
flash 1
2. A, B, C, D ve eğri kontrol noktaları neyi gösterir?

Birinci uçak A’dan B’ye, ikinci uçak C’den D’ye
kendileri için belirlenen güzergâhları izleyerek hareket eder. A ve C,
ilk sinyallerin yayımlandığı; B ve D ise ilk sinyallerin hedeflerine
ulaştığı andaki uçak konumlarıdır.

Bu noktalar uçakların harekete başladıkları veya varınca durmak
zorunda oldukları yerler değildir. Uçaklar öncesinde de hareket ediyor
olabilir ve sonrasında hareketlerini sürdürebilir. Animasyon bu iki
olay arasında kalan bölümü gösterir.

| Nokta |
Anlamı |
| A |
Birinci uçağın ilk sinyallerin yayımlandığı andaki konumu |
| B |
Birinci uçağın ilk sinyallerin varış anındaki konumu |
| C |
İkinci uçağın ilk sinyallerin yayımlandığı andaki konumu |
| D |
İkinci uçağın ilk sinyallerin varış anındaki konumu |
| Birinci eğri kontrol noktası (c1) |
A–B güzergâhının biçimini belirler |
| İkinci eğri kontrol noktası (c2) |
C–D güzergâhının biçimini belirler |

Eğri kontrol noktaları

Eğri kontrol noktasını taşıdığınızda ilgili güzergâh o noktaya doğru bükülür. Uçak kontrol noktasından geçmek zorunda değildir. Bu noktalar güzergâhı şekillendirir; ivme ayarını gösteren işaretçilerden farklıdır.

Kontrol noktası başlangıç ve varış noktalarını birleştiren doğru parçası üzerinde
olduğunda güzergâh düzleşir. Bunun için kontrol noktasının tam ortada
olması gerekmez. İvme %0 ise uçak bu doğru üzerinde sabit süratle
ilerler. Kontrol noktasını doğru parçasının dışına taşımak ise
güzergâhta geri dönüş oluşturabilir.

Yol uzunluğu ve referans doğruları

AB ve CD doğru parçalarının uzunlukları, eğrisel güzergâhların
uzunluklarıyla aynı olmak zorunda değildir. Uçağın aldığı yol,
başlangıçtan varışa kadar güzergâh boyunca ölçülür.
-
AC — Gelen Sinyal Doğrusu: İlk sinyallerin yayımlandığı anda iki uçağın konumlarını birleştirir.
-
BD — Giden Sinyal Doğrusu: İlk sinyallerin hedeflerine ulaştığı anda iki uçağın konumlarını birleştirir.

AC, A ile C arasındaki düz çizgi uzaklığıdır. Toplam süre t₀ = AC / c
ile belirlenir. Yalnızca eğri kontrol noktası değiştirilirse AC ve
toplam süre aynı kalır. Ancak güzergâh uzarsa aynı sürede daha uzun yol
alınacağından uçağın ortalama sürati artar.

A, B, C ve D ile eğri kontrol noktaları, seçilen düzen içinde yere
göre sabittir. Uçakların ve sinyallerin hareketleri yer referans
sisteminde görüntülenir; uçaklara göre çizilen yardımcı rotalar ilgili
uçakla birlikte taşınır.
Köşegenler ve sinyal rotaları

AD ve CB, ilk sinyallerin başlangıç ve varış konumlarını birleştiren
doğru parçalarıdır. Eğrisel harekette, süratler sabit olsa bile
sinyallerin yere göre rotaları eğrisel olabilir. Bu nedenle bu doğru
parçaları sinyallerin izlediği bütün yolu temsil etmez.

Yalnızca ivme yüzdesi değiştirildiğinde güzergâhın biçimi, başlangıç
ve varış noktaları ile toplam süre değişmez. Değişen, uçakların
güzergâh üzerindeki ara konumları ve sinyal rotalarıdır.
3. İlk sinyaller ve animasyonun süresi

Doppler Dörtgenleri sinyale özel dörtgenlerdir.
Doppler
Dörtgeninde belirleyici olgu sinyalin yayımlanma anı ile o
sinyalin hedefine varış anı olması sebebiyle, Doppler Dörtgenleri
yayımlanan sinyale özel dörtgenlerdir. Ardışık yayımlanan her sinyal
için sinyalin yayımlanma konumu ve varış konumu farklılaşacağı
için başka bir Doppler Dörtgeni geçerlidir.

Doppler Herhangi Bir Rota animasyonunda A, B, C ve D noktalarıyla tanımlanan ana dörtgen, animasyonun
hemen başlangıcında karşılıklı olarak yayımlanan ilk iki sinyale
aittir. Sinyal İşaretçisi
seçeneği açıldığında (normalde açıktır) bu sinyaller yanıp sönen
işaretçilerle takip
edilebilir.

İlk sinyaller neden aynı anda ulaşır?
Alice Yasası'na göre her sinyal,
ulaşacağı hedefin referans sistemine göre c
hızıyla ilerler. İlk sinyallerin yayımlandığı
anda iki uçak
arasındaki mesafe AC
uzunluğudur. Dolayısıyla ilk sinyallerin her biri, kendi hedefinin
referans sisteminde bu mesafeyi c hızıyla kat eder ve her iki
sinyalin varış süresi:
t₀ = AC / c
olur. Aynı anda yayımlanan ilk sinyaller, eşit süre sonunda
aynı anda
hedeflerine ulaşır. Bu sırada birinci uçak B’ye, ikinci uçak D’ye varır.

Her iki uçak için Gelen Sinyal Rotası
seçeneğini açınız. Böylece ilk sinyallerin, kendi
alıcı uçaklarının referans sisteminde, uzunluğu AC’ye
eşit olan rotalar boyunca c hızıyla ilerleyişini
takip edebilirsiniz.

Hareket kontrolü hangi
zaman aralığını gösterir?
Sinyalin varış süresi t₀ uçakların
animasyondaki hareket süresini belirler. Hareket
kontrolünün başlangıç anını t₁,
sonunu ise t₂ olarak tanımlarsak hareket süresi
t₀ = t₂ − t₁ olur. Kayar düğmeyi ileri
veya geri hareket ettirerek ilk
sinyallerin yayımlanmasından hedeflerine ulaşmasına kadar geçen sürenin
herhangi bir anını inceleyebilirsiniz.

Daha sonra yayımlanan
sinyaller
Uçaklar hareketleri boyunca sinyal yayımlamaya devam eder.
Sonraki yayımlarda uçakların konumları değiştiği için, her yeni sinyal
alışverişinin yayımlanma ve varış konumları ayrı ayrı değerlendirilir.
Bu yayımlar için de kendilerine ait Doppler Dörtgenleri tanımlanabilir.
Dolayısıyla ekrandaki ana dörtgen, bütün sinyal yayımlarının
ortak dörtgeni değildir; ilk sinyallerin
yayımlanma ve varış geometrisini gösterir.
4. Sinüs dalgası, dalga boyu ve hız ölçeği

Sinyallerin düzenli aralıklarla yayımlanmasını ve dalga boyu
değişimlerini görünür kılmak için sinüs dalgası kullanılmıştır. Sinüsün
0°’den 360°’ye ilerlemesi bir tam döngüdür. Dalga üzerinde aynı fazın
art arda tekrarlandığı iki konum arasındaki bir tam dalga aralığı,
dalga boyunu belirtir.

Animasyonda değişime uğramamış referans dalga boyu λ₀ = 20
px olarak
seçilmiştir. Bu değer, yayın düzenini tanımlamak ve hesaplanan
dalga boylarını karşılaştırmak için kullanılır. Seçilen rota, hız ve
ivme değerlerine bağlı olarak yayımlanan sinyaller üzerinde Doppler
Kayması oluştuğu için ekranda oluşan her
dalganın uzunluğunun daima 20 px olması beklenmemelidir.

Uygun bir gönderim düzeniyle, yayımlanan sinyallerin belirli bir andaki konumları
animasyondakine
benzer şekilde sinüs biçiminde düzenlenebilir. Ancak animasyondaki
sinüs çizimi, böyle bir cihazın tasarımını değil, sinyallerin fazını ve
dalga boyundaki değişimleri göstermektedir. Yayılımın merkez hattını
görmek için Sinyal Yolu
seçeneğini kullanınız.

Animasyonda hızlar c’ye
göre ifade edilir. Örneğin 0,5 c, ışık hızının
yarısıdır. Uzunluklar ekranda piksel (px) cinsinden gösterilir. Hareket
kaydırıcısının başlangıcı ilk sinyallerin yayımlandığı t₁ anına, sonu ise ilk
sinyallerin hedeflerine ulaştığı t₂ anına karşılık gelir.
5. Sabit süratli ve değişken süratli eğrisel hareket

Her uçağın hızlanma ve yavaşlama ayarı bağımsızdır. Bir uçak sabit
süratle ilerlerken diğeri hızlanabilir veya yavaşlayabilir. Kilit
kontrolü iki uçağın ivme yüzdelerini birlikte ayarlamanızı sağlar.

İvme yüzdesi %0 olduğunda uçak, belirlenen güzergâh boyunca sabit süratle ilerler.
Eşit sürelerde eşit yol uzunlukları alır. Hareket, eğrinin toplam
uzunluğunun ne kadarının alındığına göre hesaplanır. Kontrol noktasının
yerleşimi tek başına hareket boyunca hızlanma veya yavaşlama oluşturmaz.

Eğri kontrol noktasının yerini değiştirmek güzergâhın toplam
uzunluğunu değiştirebilir. Bu durumda aynı toplam süre için yeni bir
sabit sürat hesaplanır. Dolayısıyla %0 ayarı, farklı güzergâhların
hepsinde aynı sürat anlamına gelmez.

Eğri üzerinde sabit süratle ilerleyen uçağın hareket yönü değişir.
Bu nedenle %0 ayarı fiziksel ivmenin tamamen sıfır olduğu anlamına
gelmez. Kontrol, süratin artmasını veya azalmasını belirler; eğrilikten
kaynaklanan yön değişimi ayrıca vardır.

Yüzde artırıldığında seçilen Hızlanma veya Yavaşlama durumunun
etkisi artar. Aynı güzergâh yine aynı süre içinde tamamlanır.
Hızlanmada uçak düşük süratle başlayıp yüksek süratle bitirir;
yavaşlamada bunun tersi gerçekleşir.

Örneğin %50 hızlanmada ilk sürat ortalama süratin yarısı, son sürat
ise bir buçuk katıdır. Yavaşlamada bu değerler yer değiştirir. Buradaki
yüzde hareket profilini belirleyen bir orandır; doğrudan m/s² biriminde
bir ivme değeri değildir.
6. Doppler kayması nasıl hesaplanır?

Animasyonda Doppler kayması, sinyallerin
yayımlanması esnasında ardışık iki
tam dalga döngüsü kullanılarak yapılan mesafe ölçümleri
ile hesaplanır. Her iki yayın da sinüs dalgasının aynı fazına,
yani 0° fazına karşılık
gelir.

Olay akışı:
-
İlk sinyal yayımlandığında, sinyali gönderen uçak ile hedef
uçak
arasındaki mesafe ölçülür. Bu değer R₁
olarak adlandırılır.
- Yayımlanan sinyal kendisine ait "Gelen Sinyal Rotasını"
takip ederek c hızıyla hedefine doğru gitmeye başlar.
-
Bir tam döngü sonra ikinci sinyal yayımlanır. İkinci yayın
anında ölçülen mesafe ise R₂
olarak adlandırılır.
- İki sinyalin aynı anda hedefe kalan mesafeleri arasındaki fark
alınarak, bu iki yayın arasındaki dalga boyu hesaplanır.
İki yayın arasında ilk sinyal ne kadar ilerler?
Animasyonda referans dalga boyu λ₀ = 20
px olarak seçilmiştir. Modelde sinyal hedefe göre
c hızıyla ilerlediği için, bir tam döngü süresince ilk sinyalin hedefe
kalan mesafesi 20 px azalır.
Bu nedenle ikinci sinyalin yayımlandığı anda:
-
İlk sinyalin hedefe kalan mesafesi R₁
− 20 olur.
-
Yeni yayımlanan ikinci sinyalin hedefe olan mesafesi R₂
olur.
Bu iki kalan mesafe arasındaki fark, ilgili yayın aralığı için hesaplanan dalga boyunu verir:
λ′ = R₂ − (R₁ − 20)

Başka bir ifadeyle:
λ′ = 20 + R₂ − R₁

Genel gösterimiyle:
λ′ = λ₀ + (R₂ − R₁)

Örnek
İlk yayın anında uçaklar arasındaki mesafe 100
px, ikinci yayın anında ise 103
px olsun.
İkinci sinyal yayımlandığında ilk sinyalin hedefe kalan
mesafesi 100 − 20 = 80 px
olur. İkinci sinyalin hedefe uzaklığı ise 103 px
olduğundan:
λ′ = 103 − 80 = 23 px

bulunur. Referans dalga boyu 20 px olduğuna göre, bu yayın
aralığında dalga boyu 3 px uzamıştır.

| İki yayın arasındaki mesafe değişimi |
Hesaplanan dalga boyu |
| Mesafe 3 px artarsa |
23 px — uzama |
| Mesafe değişmezse |
20 px — değişim yok |
| Mesafe 3 px azalırsa |
17 px — kısalma |

Doppler Kayması tablosu neyi gösterir?
Bu hesap ardışık tam dalga döngüleri için tekrarlanır. Doppler
Kayması seçeneği açıldığında, ilgili yayın
aralıkları için hesaplanan dalga boyu değerleri görüntülenir.

Uçaklar arasındaki mesafe her döngüde aynı miktarda
değişiyorsa hesaplanan değerler aynı olur. Hareket geometrisi veya ivme
nedeniyle bu değişim farklılaşıyorsa değerler de değişir.

Burada karşılaştırılan büyüklük, iki
sinyalin aynı anda hedefe kalan mesafelerinin farkıdır.
Sinyallerin geliş doğrultuları farklı olduğunda bu değer, ekrandaki iki
sinyal işaretçisi arasındaki düz çizgi uzaklığıyla karıştırılmamalıdır.

Animasyondaki dalga boyu listesinde kesikli çizginin üzerindeki sayı, başlangıç ve bitiş geometrisinden hesaplanan ortalama dalga boyunu piksel cinsinden gösterir. İlk sinyaller yayımlandığında uçaklar arasındaki uzaklık AC, bu sinyaller hedeflerine ulaştığında ise BD’dir. Referans dalga boyu 20 px olduğundan, başlangıç uzaklığına AC / 20 dalga boyu sığar. Bitiş uzaklığı BD bu sayıya bölünerek BD / (AC / 20) değeri elde edilir.

Çizginin altındaki her satır, ardışık iki yayın için hesaplanan dalga boyunu gösterir. Üstteki değer yalnızca AC ve BD’ye bağlıdır. Bu iki uzaklık sabit kaldığı sürece zaman kaydırıcısını hareket ettirmek üstteki değeri değiştirmez.

Hesabın geometrik olarak izlenmesi

Sinyal Rotaları 1, Sinyal
Rotaları 2 ve Dalga
İşaretçileri seçeneklerini açarak, 0°
fazında yayımlanan sinyallerin rotalarını ve bu rotalar üzerindeki
konumlarını görebilirsiniz. Dalga boyu hesabında,
bu rotalar boyunca ilerleyen ardışık iki sinyalin aynı
anda hedefe kalan mesafeleri karşılaştırılır.
Böylece yukarıdaki hesabı çizim üzerinde de takip edebilirsiniz.
7. Sinyal yolu ve sinyal rotası arasındaki fark

Sinyal Yolu, farklı zamanlarda yayımlanmış sinyal parçalarının seçilen andaki konumlarının oluşturduğu merkez hattıdır. Sinyal Rotası
ise belirli bir sinyalin zaman içinde izlediği güzergâhtır. Biri dalga
dizisinin o andaki görünümünü, diğeri tek bir sinyalin yolculuğunu
anlatır.

Her rotayı ait olduğu referans sistemiyle değerlendirmek gerekir.
Aynı sinyalin hareketi yere, gönderen uçağa veya alıcı uçağa göre
farklı görünebilir.

Gelen Sinyal Rotası, ilk sinyalin alıcı uçağa göre
izlediği rotayı gösterir. Bu modelde AC’ye paraleldir ve uzunluğu AC’ye
eşittir. Yardımcı çizim alıcı uçakla birlikte taşınır. Alıcıya bağlı bu
gösterim, uçağın yönelişiyle dönen kokpit eksenlerini değil, alıcıyla
birlikte ötelenen eksenleri esas alır.

Giden Sinyal Rotası, ilk sinyalin gönderen uçağa
göre izlediği rotayı gösterir. Biçimi her iki uçağın hareketine
bağlıdır. Eğrisel hareketlerde sabit sürat durumunda da eğrisel
olabilir; BD doğrusuyla tek başına temsil edilemez.

Referans Rota, seçilen güzergâhlar üzerinde
uçakların sabit süratle hareket etmesi durumunda ilk sinyalin yere göre
izleyeceği rotadır. Hızlanma–yavaşlama etkisi uygulanmaz, ancak
güzergâhın eğriliği korunur.

Gerçek Rota, seçilen güzergâhlar ve ivme ayarları
altında ilk sinyalin yere göre izlediği rotadır. İki uçağın ivme
yüzdesi %0 olduğunda Referans Rota ile örtüşür.
8. Kontrollerin kullanımı

Hareket Kontrolü
Animasyonun altındaki kayar düğme, t₀
= AC / c ile belirlenen zaman süresine göre animasyonu görüntüler.
Düğmeyi ileri veya geri hareket ettirerek animasyonun farklı
anlarını
inceleyebilirsiniz. Düğmeyi sürüklemeyi bıraktığınız noktada o ana ait
uçak
konumları, sinyaller ve sayısal değerler görüntülenir.

Uçaklara ait görüntü kontrolü seçenekleri
İki uçak için ayrı seçenek grupları bulunur. İlgili grubun
seçeneklerini kullanarak o sisteme ait çizimleri açabilir veya
kapatabilirsiniz.

Sinyal İşaretçisi: Animasyon başlangıcında
yayımlanan ilk sinyali gösterir. Yanıp sönen işaretçiyi izleyerek bu
sinyalin konumunu takip edebilirsiniz.

Sinyal Yolu: Ardışık yayınların seçilen andaki
konumlarının oluşturduğu merkez hattını gösterir.

Sinüs Dalgası: Yayımlanan dalga dizisini sinüs
biçiminde gösterir. Dalga boylarının nasıl değiştiğini görsel olarak
incelemek için kullanılır.

Dalga İşaretçileri: Sinüs dalgasının her tam
döngüsünde aynı fazdaki (0°) sıfır geçişlerini yeşil noktalarla
gösterir. Ardışık işaretçiler, dalga döngülerini ve bunların ekrandaki
dağılımını takip etmeyi sağlar.

Gelen Sinyal Rotası: İlk sinyalin alıcı uçağa göre
izlediği rotayı gösterir.

Giden Sinyal Rotası: İlk sinyalin gönderen uçağa
göre izlediği rotayı gösterir.

Yayı Çiz: Geometrik karşılaştırmalarda kullanılan
yardımcı yayları ve O1/O2 noktalarını gösterir. Bu yardımcı yaylar
uçakların hareket güzergâhları değildir.

Referans Rota: Seçilen güzergâhlarda sabit süratli
hareket için hesaplanan ilk sinyal rotasını gösterir. Güzergâhların
eğriliği bu hesapta korunur.

Gerçek Rota: Seçilen ivme koşullarına göre
hesaplanan ilk sinyal rotasını gösterir.

Doppler kayması ve yardımcı çizimler

Doppler Kayması: Ardışık iki yayın anında ölçülen
kaynak–hedef mesafelerinin farkına 20 px referans dalga boyu eklenerek
hesaplanan değerleri görüntüler. Doppler Kayması tablosundaki
değerlerin nasıl hesaplandığı 6. bölümde açıklanmıştır.

Eş Faz Çizgileri: Uçakların her tam dalga
döngüsünün başlangıcındaki konumlarını karşılıklı olarak birleştirir.
Ardışık konumlar arasındaki mesafeleri hareket güzergâhı boyunca
karşılaştırınız. Eşit yol aralıkları sabit sürati, büyüyen aralıklar
hızlanmayı, küçülen aralıklar yavaşlamayı gösterir. Çizimler tüm
animasyon süresini kapsadığından seçilen andan sonraki hesaplanmış
konumlar da görülebilir.

Sinyal Rotaları 1: Birinci uçağın tam dalga
döngülerinin başlangıcındaki yayınları için, yayın anındaki iki uçak
konumunu birleştiren doğrultuları ikinci uçağın referans sisteminde
gösterir. Böylece farklı yayınların geliş doğrultuları birlikte
incelenebilir. Dalga İşaretçileri kontrolü ile beraber kullanılmalıdır.

Sinyal Rotaları 2: Aynı gösterimi, ikinci uçağın
yayınları için birinci uçağın referans sisteminde yapar. Bu iki
seçenek, yayın anlarına ait yardımcı doğrultuları birlikte
gösterir; çizgiler tek bir sinyalin zaman içindeki ardışık konumları
değildir. Dalga İşaretçileri kontrolü ile beraber kullanılmalıdır.
Geometri ve sayısal bilgiler

Mesafeler: Geometrik uzunlukları ve yardımcı ölçü
çizgilerini gösterir. Doğru parçası uzunlukları ile güzergâh boyunca
alınan yol birbirinden ayrılmalıdır.

Eşitlikler: Geometrik uzunlukların matematiksel
ifadelerini görüntüler. Bu gösterim Mesafeler seçeneğiyle birlikte
kullanılır.

Kenar Adları: Kenarların ve yardımcı doğruların
adlarını görüntüler.

İmaj Cisimler: İlk sinyal alıcı uçağa
ulaştığında, alıcı uçaktaki gözlemcinin diğer uçağı nerede göreceğini
geometrik yolla gösterir. Gözlemci uçağın "imaj cismini" Gelen
Sinyal Rotası’nın diğer ucunda görecektir. Karışıklığa
yer vermemek için uçaklara ait imaj görüntüler yeşil renkle boyanmıştır.
İmaj Cisimler seçeneğini
açtığınızda, her iki uçak için Gelen Sinyal Rotası
seçeneğini de işaretleyin.
İvme Kontrolü

Hızlanma: Seçilen uçağın hızının hareket boyunca
artmasını sağlar.

Yavaşlama: Seçilen uçağın hızının hareket boyunca
azalmasını sağlar.

İvme Yüzdesi: Süratin hareket boyunca artmasını
veya azalmasını belirler. %0, seçilen güzergâh üzerinde sabit sürati
temsil eder. Eğrinin yön değiştirmesinden kaynaklanan ivmeyi ortadan
kaldırmaz.

Kilit: İki uçağın ivme yüzdelerini
eşit tutarak birlikte ayarlamanızı sağlar.
9. Ayarlar ve Veriler Pencereleri
Ayarlar Penceresi

Ayarlar düğmesi, A, B, C ve D noktaları ile iki eğri kontrol noktasının koordinatlarını içeren pencereyi açar. Ekran koordinatlarında x sağa, y aşağıya doğru artar.

A, B, C ve D koordinatları: Her noktanın x ve y
değerini ayrı ayrı değiştirebilirsiniz. A ve B birinci uçağın, C ve D
ikinci uçağın başlangıç ve varış konumlarıdır.

Eğri kontrol noktalarının koordinatları: Birinci
kontrol noktası c1, A–B güzergâhını; ikinci kontrol noktası c2, C–D
güzergâhını şekillendirir. Sayısal alanlar bu noktaların x ve y
konumlarını belirler. Kontrol noktaları uçakların geçmek zorunda olduğu
ara duraklar değildir.

Sayısal alanlar: Değerleri düğmelerle 1 px
adımlarla değiştirebilir veya elle girebilirsiniz. Tanımlı değer
aralığı 0–1350’dir. Bu aralık hem x hem y alanlarına uygulanır; girilen
her konumun görünür çizim alanı içinde kalması gerekmez.

A ↔ B: Birinci uçağın başlangıç ve varış noktalarını yer değiştirir. c1 aynı konumda kalır; aynı eğri ters yönde izlenir.

C ↔ D: İkinci uçağın başlangıç ve varış noktalarını yer değiştirir. c2 aynı konumda kalır; aynı eğri ters yönde izlenir.

Noktaların yer değiştirmesi, ilk yayın anındaki AC uzaklığını ve dolayısıyla toplam süreyi de değiştirebilir.

Üçgen Mod: Birinci uçağın yerini sabit bir anten
alır; A ve B aynı konumda birleşir. İkinci uçak C’den D’ye kendi
güzergâhını izler. c2, CD doğru parçası üzerindeyken ve ikinci uçağın
ivmesi %0 iken doğrusal hareketli üçgen düzeni elde edilir. c2’nin tam
orta noktada olması gerekmez.

Üçgen Mod kapatıldığında iki uçaklı düzene dönülür. Mod değiştirme, ilgili hazır nokta ve güzergâh düzenini yükler.

Kapat: Ayarlar penceresini kapatır.

Veriler Penceresi

Veriler düğmesiyle seçilen ana ait sayısal
bilgileri görüntüleyebilirsiniz. Hareket kontrolünü veya diğer ayarları
değiştirdiğinizde bilgiler güncellenir. Uçakların hareketini
değerlendirirken başlangıç–varış arasındaki düz çizgi uzaklığıyla eğri
boyunca alınan yolun farklı olabileceğine dikkat ediniz.
10. İlk inceleme için önerilen sıra
-
İki uçağın ivme yüzdesini %0 yapın. Önce güzergâh boyunca sabit süratli hareketi inceleyin.
-
Eğri kontrol noktalarını taşıyın. Başlangıç ve varış noktaları sabitken güzergâhların nasıl değiştiğini gözlemleyin.
-
Sinyal İşaretçisi ve Gelen Sinyal Rotası seçeneklerini açın. Hareket kontrolünü baştan sona götürerek ilk sinyallerin hedeflerine, uçakların B ve D’ye ulaşmasını izleyin.
-
Referans Rota ile Gerçek Rota’yı açın. İvme %0 iken örtüştüklerini, eğrisel güzergâhlarda sinyal rotalarının da eğrisel olabildiğini inceleyin.
-
Sinüs Dalgası ve Dalga İşaretçileri’ni açın. Farklı yayınların seçilen andaki konumlarını karşılaştırın.
-
Doppler Kayması’nı açın. Hesaplanan dalga boylarını 20 px ile karşılaştırın. Güzergâhın biçimini değiştirerek sonuçları inceleyin.
-
Eş Faz Çizgileri’ni açıp bir uçağa ivme verin. İşaretli konumların güzergâh boyunca aralıklarını karşılaştırın.
-
Gelen ve Giden Sinyal Rotaları’nı birlikte inceleyin. Aynı sinyalin alıcıya, göndericiye ve yere göre gösterimlerini karşılaştırın.
-
Ayarlar penceresinde koordinatları elle değiştirin. Mesafeler, Eşitlikler ve Veriler yardımıyla görsel ilişkileri sayısal olarak inceleyin.
-
Üçgen Mod’u açın. c2’yi CD doğru parçasının üzerine
getirin; ivme %0 iken orta noktadan uzaklaştırmanın istenmeyen hızlanma
veya eğrisel sinyal rotası oluşturmadığını gözlemleyin.
Her denemede yalnızca bir ayarı değiştirmeniz, gözlediğiniz farkın hangi etkiden kaynaklandığını anlamanızı kolaylaştırır.
link