banner
DOPPLER ÇEMBERİ

Han Erim
Bağımsız Araştırmacı

13 Kasım 2026
DOI: 10.5281/zenodo.24163631

1. Doppler Çemberi nedir?

Doppler Çemberi, Alice Yasası kapsamında
geliştirilen, dairesel hareket eden iki sistem arasındaki karşılıklı
sinyal alışverişini geometrik olarak incelemeyi sağlayan bir modeldir.
İngilizce adı Doppler Circle olarak kullanılır.

Bu çalışma, Doppler Dörtgeninde ele alınan sinyal alışverişini
dairesel hareketlere taşır. Doppler Dörtgeninde uçaklar doğrusal
güzergâhlarda ilerlerken, Doppler Çemberinde çember yayları üzerinde
hareket eder. Böylece hareket yönünün sürekli değişmesinin sinyal
rotaları ve dalga boyları üzerindeki etkileri incelenebilir.

Animasyon, Alice Yasası’nın (c+v) (c−v) matematiği doğrultusunda, sinyalin ulaşacağı hedefin referans sistemine göre c hızıyla ilerlediği kabulü üzerine kuruludur. Animasyonda gösterilen sinyal hareketleri ve sayısal değerler bu modelin kurallarına göre hesaplanır.

Hareketli iki sistemi iki uçak temsil eder. Her uçak hem sinyal
gönderir hem de diğer uçaktan gelen sinyalleri alır. Kullanıcı
başlangıç ve varış konumlarını, hızlanma ve yavaşlama ayarlarını
değiştirerek oluşan geometrik ilişkileri yardımcı çizimler ve sayısal
veriler aracılığıyla inceleyebilir.
İvmeli hareketlerin Alice Yasası’na dahil olması büyük bir sıçramadır.

İvmeli hareketlerin Alice Yasası’na nasıl dahil edileceği konusu, 25 yıldır üzerinde düşündüğüm temel meselelerden biriydi. Bu
çalışma dizisi ile ivmeli hareketler de Alice Yasası’nın kapsamı içine
alınmış ve Alice Yasası’nın (c+v) (c−v) matematiği ileri bir aşamaya
taşınmıştır. Doppler Çemberi animasyonu, bu ilerlemenin
dairesel hareketlere uygulanan, hesaplanabilir ve adım adım
incelenebilir bir örneğidir.

Bu genişlemenin temelinde şu kabul yer alır: Hedef ivmeli hareket etse de sinyal, ulaşacağı hedefin referans sistemine göre c hızıyla ilerler.
Sinyalin yolculuğu sırasında hedefin hızlanması, yavaşlaması veya
hareket yönünün değişmesi bu kuralı değiştirmez. Animasyondaki
sinyallerin hareketleri, hedefin değişen konumu dikkate alınarak bu
koşulu sağlayacak biçimde hesaplanır.

Belirtmek isterim ki yaptığım araştırmalarda bu kabulü doğrudan
sınamaya elverişli, yeterli ve güvenilir deneysel verilere ulaşamadım. Kabulle çelişen bir deneysel bulguya da rastlamadım.

Hemen aşağıda Doppler Çemberi animasyonu yer almaktadır. Açıklamalar ve kullanım bilgileri animasyonun altında verilmiştir.

Bu çalışmayla eş zamanlı olarak, doğrusal hareketleri inceleyen Doppler Dörtgeni ve farklı eğrisel güzergâhları kapsayan Doppler Herhangi Bir Rota adlı çalışmalarım da yayımlanmıştır.
flash 1
2. A, B, C ve D noktaları neyi gösterir?

Birinci uçak A’dan B’ye, ikinci uçak C’den D’ye
çember üzerindeki yayları izleyerek hareket eder. A ve C, ilk
sinyallerin yayımlandığı andaki; B ve D ise bu sinyallerin hedeflerine
ulaştığı andaki uçak konumlarıdır.

Bu noktalar uçakların harekete başladıkları veya varınca durmak
zorunda oldukları yerler değildir. Uçaklar A ve C’ye gelmeden önce de
hareket ediyor olabilir ve B ile D’den sonra hareketlerini
sürdürebilir. Animasyon, hareketin ilk sinyallerin yayımlanması ile alınması arasında kalan bölümünü gösterir.
| Nokta |
Anlamı |
| A |
Birinci uçağın ilk sinyallerin yayımlandığı andaki konumu |
| B |
Birinci uçağın ilk sinyallerin varış anındaki konumu |
| C |
İkinci uçağın ilk sinyallerin yayımlandığı andaki konumu |
| D |
İkinci uçağın ilk sinyallerin varış anındaki konumu |
Hareket yayları ve referans doğruları

AB ve CD doğru parçaları, uçakların aldığı yollar değildir.
Bunlar başlangıç ve varış noktalarını birleştiren kirişlerdir.
Uçakların aldığı yollar, bu noktalar arasındaki seçilen çember
yaylarıdır. Yol uzunluğunu değerlendirirken kiriş uzunluğu ile yay
uzunluğunu ayırmak gerekir.

Hareket, başlangıç ve varış noktaları arasındaki kısa yay üzerinden
hesaplanır. Noktaların yerlerini değiştirirken seçilen yayın ve hareket
yönünün de değişebileceğine dikkat ediniz.
-
AC — Gelen Sinyal Doğrusu: İlk sinyallerin yayımlandığı anda iki uçağın konumlarını birleştiren referans doğrusudur.
-
BD — Giden Sinyal Doğrusu: İlk sinyallerin hedeflerine ulaştığı anda iki uçağın konumlarını birleştiren referans doğrusudur.

Buradaki AC uzunluğu, A ile C arasındaki düz çizgi uzaklığıdır; çember yayı uzunluğu değildir. İlk sinyallerin varış süresi bu uzaklık kullanılarak hesaplanır: t₀ = AC / c.

A, B, C ve D noktaları ile çemberin merkezi, seçilen düzen içinde
yer referans sistemine göre sabittir. Uçakların konumları ve
hareketleri bu sistemde gösterilir. Alıcıya veya göndericiye göre
çizilen yardımcı sinyal rotaları ise ilgili uçakla birlikte taşınır.
Köşegenler ve sinyal rotaları

AD ve CB, ilk sinyallerin başlangıç ve varış
noktalarını birleştiren doğru parçalarıdır. Dairesel harekette,
uçakların süratleri sabit olsa bile sinyallerin yere göre rotaları
eğrisel olabilir. Bu nedenle bu doğru parçaları sinyallerin bütün
yolculuğunu temsil etmez.
Geometriyi değiştirmek

Kontrol noktalarının yerlerini değiştirerek hareket yaylarını,
başlangıçtaki uzaklığı ve uçakların hareket yönlerini
değiştirebilirsiniz. AC uzunluğunun değişmesi toplam süreyi de
değiştirir. Aynı sürede alınacak yay uzunluğunun değişmesi ise uçağın
ortalama süratini değiştirir.

Yalnızca ivme yüzdesi değiştirildiğinde seçilen güzergâh, başlangıç
ve varış noktaları ile toplam süre değişmez. Değişen, uçağın yay
üzerinde hangi anda nerede bulunduğudur.
3. İlk sinyaller ve animasyonun süresi

Doppler Dörtgenleri sinyale özel dörtgenlerdir.
Doppler
Dörtgeninde belirleyici olgu sinyalin yayımlanma anı ile o
sinyalin hedefine varış anı olması sebebiyle, Doppler Dörtgenleri
yayımlanan sinyale özel dörtgenlerdir. Ardışık yayımlanan her sinyal
için sinyalin yayımlanma konumu ve varış konumu farklılaşacağı
için başka bir Doppler Dörtgeni geçerlidir.

Doppler Çemberinde A, B, C ve D noktalarıyla tanımlanan ana dörtgen, animasyonun
hemen başlangıcında karşılıklı olarak yayımlanan ilk iki sinyale
aittir. Sinyal İşaretçisi
seçeneği açıldığında (normalde açıktır) bu sinyaller yanıp sönen
işaretçilerle takip
edilebilir.

İlk sinyaller neden aynı anda ulaşır?
Alice Yasası'na göre her sinyal,
ulaşacağı hedefin referans sistemine göre c
hızıyla ilerler. İlk sinyallerin yayımlandığı
anda iki uçak
arasındaki mesafe AC
uzunluğudur. Dolayısıyla ilk sinyallerin her biri, kendi hedefinin
referans sisteminde bu mesafeyi c hızıyla kat eder ve her iki
sinyalin varış süresi:
t₀ = AC / c
olur. Aynı anda yayımlanan ilk sinyaller, eşit süre sonunda
aynı anda
hedeflerine ulaşır. Bu sırada birinci uçak B’ye, ikinci uçak D’ye varır.

Her iki uçak için Gelen Sinyal Rotası
seçeneğini açınız. Böylece ilk sinyallerin, kendi
alıcı uçaklarının referans sisteminde, uzunluğu AC’ye
eşit olan rotalar boyunca c hızıyla ilerleyişini
takip edebilirsiniz.

Hareket kontrolü hangi
zaman aralığını gösterir?
Sinyalin varış süresi t₀ uçakların
animasyondaki hareket süresini belirler. Hareket
kontrolünün başlangıç anını t₁,
sonunu ise t₂ olarak tanımlarsak hareket süresi
t₀ = t₂ − t₁ olur. Kayar düğmeyi ileri
veya geri hareket ettirerek ilk
sinyallerin yayımlanmasından hedeflerine ulaşmasına kadar geçen sürenin
herhangi bir anını inceleyebilirsiniz.

Daha sonra yayımlanan
sinyaller
Uçaklar hareketleri boyunca sinyal yayımlamaya devam eder.
Sonraki yayımlarda uçakların konumları değiştiği için, her yeni sinyal
alışverişinin yayımlanma ve varış konumları ayrı ayrı değerlendirilir.
Bu yayımlar için de kendilerine ait Doppler Dörtgenleri tanımlanabilir.
Dolayısıyla ekrandaki ana dörtgen, bütün sinyal yayımlarının
ortak dörtgeni değildir; ilk sinyallerin
yayımlanma ve varış geometrisini gösterir.

4. Sinüs dalgası, dalga boyu ve hız ölçeği

Sinyallerin düzenli aralıklarla yayımlanmasını ve dalga boyu
değişimlerini görünür kılmak için sinüs dalgası kullanılmıştır. Sinüsün
0°’den 360°’ye ilerlemesi bir tam döngüdür. Dalga üzerinde aynı fazın
art arda tekrarlandığı iki konum arasındaki bir tam dalga aralığı,
dalga boyunu belirtir.

Animasyonda değişime uğramamış referans dalga boyu λ₀ = 20
pxolarak
seçilmiştir. Bu değer, yayın düzenini tanımlamak ve hesaplanan
dalga boylarını karşılaştırmak için kullanılır. Seçilen rota, hız ve
ivme değerlerine bağlı olarak yayımlanan sinyaller üzerinde Doppler
Kayması oluştuğu için ekranda oluşan her
dalganın uzunluğunun daima 20 px olması beklenmemelidir.

Uygun bir gönderim düzeniyle, yayımlanan sinyallerin belirli bir andaki konumları
animasyondakine
benzer şekilde sinüs biçiminde düzenlenebilir. Ancak animasyondaki
sinüs çizimi, böyle bir cihazın tasarımını değil, sinyallerin fazını ve
dalga boyundaki değişimleri göstermektedir. Yayılımın merkez hattını
görmek için Sinyal Yolu
seçeneğini kullanınız.

Animasyonda hızlar c’ye
göre ifade edilir. Örneğin 0,5 c, ışık hızının
yarısıdır. Uzunluklar ekranda piksel (px) cinsinden gösterilir. Hareket
kaydırıcısının başlangıcı ilk sinyallerin yayımlandığı t₁ anına, sonu ise ilk
sinyallerin hedeflerine ulaştığı t₂ anına karşılık gelir.
5. Sabit süratli ve değişken süratli dairesel hareket

Her uçağın hızlanma ve yavaşlama ayarı bağımsızdır. Bir uçak çember
üzerinde sabit süratle ilerlerken diğeri hızlanabilir veya
yavaşlayabilir. Kilit kontrolü, iki uçağın ivme yüzdelerini birlikte
ayarlamanızı sağlar.

İvme yüzdesi %0 olduğunda, çember üzerindeki hareket sabit süratlidir.
Uçak eşit sürelerde eşit yay uzunlukları alır. Ancak hareket yönü
sürekli değişir. Dolayısıyla sabit sürat, hız vektörünün sabit olduğu
veya fiziksel ivmenin bulunmadığı anlamına gelmez.

Buradaki ivme kontrolü, süratin artmasını veya azalmasını belirler. Dairesel hareketin yön değişiminden kaynaklanan merkezcil ivmesi, kontrol %0 iken de vardır.

Yüzde artırıldığında seçilen Hızlanma veya Yavaşlama
durumunun etkisi artar. Bu ayar toplam süreyi ve hareket yayını
değiştirmez; aynı yayın aynı süre içinde nasıl alındığını değiştirir.

Örneğin çember üzerinde ivme oranı %50 olduğunda, hızlanma durumunda
ilk sürat ortalama süratin yarısı, son sürat ise ortalama süratin bir
buçuk katıdır. Yavaşlama durumunda bu değerler yer değiştirir. Buradaki
yüzde, hareket profilini belirleyen bir orandır; doğrudan m/s²
biriminde bir ivme değeri değildir.

Bu sabit sürat açıklaması çember geometrisi
içindir. Yatay ve düşey yarıçaplar farklı seçilerek elips
oluşturulursa, eşit açısal ilerleme eşit yol alınması anlamına gelmez.
Mevcut hesapta %0 ayarı elips üzerinde sabit sürati garanti etmez.
6. Doppler kayması nasıl hesaplanır?

Animasyonda Doppler kayması, sinyallerin
yayımlanması esnasında ardışık iki
tam dalga döngüsü kullanılarak yapılan mesafe ölçümleri
ile hesaplanır. Her iki yayın da sinüs dalgasının aynı fazına,
yani 0° fazına karşılık
gelir.

Olay akışı:
-
İlk sinyal yayımlandığında, sinyali gönderen uçak ile hedef
uçak
arasındaki mesafe ölçülür. Bu değer R₁
olarak adlandırılır.
- Yayımlanan sinyal kendisine ait "Gelen Sinyal Rotasını"
takip ederek c hızıyla hedefine doğru gitmeye başlar.
-
Bir tam döngü sonra ikinci sinyal yayımlanır. İkinci yayın
anında ölçülen mesafe ise R₂
olarak adlandırılır.
- İki sinyalin aynı anda hedefe kalan mesafeleri arasındaki fark
alınarak, bu iki yayın arasındaki dalga boyu hesaplanır.

İki yayın arasında ilk sinyal ne kadar ilerler?
Animasyonda referans dalga boyu λ₀ = 20
px olarak seçilmiştir. Modelde sinyal hedefe göre
c hızıyla ilerlediği için, bir tam döngü süresince ilk sinyalin hedefe
kalan mesafesi 20 px azalır.
Bu nedenle ikinci sinyalin yayımlandığı anda:
-
İlk sinyalin hedefe kalan mesafesi R₁
− 20 olur.
-
Yeni yayımlanan ikinci sinyalin hedefe olan mesafesi R₂
olur.
Bu iki kalan mesafe arasındaki fark, ilgili yayın aralığı için hesaplanan dalga boyunu verir:
λ′ = R₂ − (R₁ − 20)

Başka bir ifadeyle:
λ′ = 20 + R₂ − R₁

Genel gösterimiyle:
λ′ = λ₀ + (R₂ − R₁)

Örnek
İlk yayın anında uçaklar arasındaki mesafe 100
px, ikinci yayın anında ise 103
px olsun.
İkinci sinyal yayımlandığında ilk sinyalin hedefe kalan
mesafesi 100 − 20 = 80 px
olur. İkinci sinyalin hedefe uzaklığı ise 103 px
olduğundan:
λ′ = 103 − 80 = 23 px

bulunur. Referans dalga boyu 20 px olduğuna göre, bu yayın
aralığında dalga boyu 3 px uzamıştır.

| İki yayın arasındaki mesafe değişimi |
Hesaplanan dalga boyu |
| Mesafe 3 px artarsa |
23 px — uzama |
| Mesafe değişmezse |
20 px — değişim yok |
| Mesafe 3 px azalırsa |
17 px — kısalma |

Doppler Kayması tablosu neyi gösterir?
Bu hesap ardışık tam dalga döngüleri için tekrarlanır. Doppler
Kayması seçeneği açıldığında, ilgili yayın
aralıkları için hesaplanan dalga boyu değerleri görüntülenir.

Uçaklar arasındaki mesafe her döngüde aynı miktarda
değişiyorsa hesaplanan değerler aynı olur. Hareket geometrisi veya ivme
nedeniyle bu değişim farklılaşıyorsa değerler de değişir.

Burada karşılaştırılan büyüklük, iki
sinyalin aynı anda hedefe kalan mesafelerinin farkıdır.
Sinyallerin geliş doğrultuları farklı olduğunda bu değer, ekrandaki iki
sinyal işaretçisi arasındaki düz çizgi uzaklığıyla karıştırılmamalıdır.

Animasyondaki dalga boyu listesinde kesikli çizginin üzerindeki sayı, başlangıç ve bitiş geometrisinden hesaplanan ortalama dalga boyunu piksel cinsinden gösterir. İlk sinyaller yayımlandığında uçaklar arasındaki uzaklık AC, bu sinyaller hedeflerine ulaştığında ise BD’dir. Referans dalga boyu 20 px olduğundan, başlangıç uzaklığına AC / 20 dalga boyu sığar. Bitiş uzaklığı BD bu sayıya bölünerek BD / (AC / 20) değeri elde edilir.

Çizginin altındaki her satır, ardışık iki yayın için hesaplanan dalga boyunu gösterir. Üstteki değer yalnızca AC ve BD’ye bağlıdır. Bu iki uzaklık sabit kaldığı sürece zaman kaydırıcısını hareket ettirmek üstteki değeri değiştirmez.

Hesabın geometrik olarak izlenmesi

Sinyal Rotaları 1, Sinyal
Rotaları 2 ve Dalga
İşaretçileri seçeneklerini açarak, 0°
fazında yayımlanan sinyallerin rotalarını ve bu rotalar üzerindeki
konumlarını görebilirsiniz. Dalga boyu hesabında,
bu rotalar boyunca ilerleyen ardışık iki sinyalin aynı
anda hedefe kalan mesafeleri karşılaştırılır.
Böylece yukarıdaki hesabı çizim üzerinde de takip edebilirsiniz.
7. Sinyal yolu ve sinyal rotası arasındaki fark

Sinyal Yolu, seçilen bir anda farklı zamanlarda yayımlanmış sinyal parçalarının konumlarının oluşturduğu merkez hattıdır. Sinyal Rotası
ise belirli bir sinyalin zaman içinde izlediği güzergâhtır. Biri dalga
dizisinin o andaki görünümünü, diğeri tek bir sinyalin yolculuğunu
anlatır.

Aynı sinyalin hareketi; yere, gönderen uçağa veya alıcı uçağa göre
farklı görünebilir. Bu nedenle her yardımcı çizimi ait olduğu referans
sistemiyle birlikte değerlendirmek gerekir.

Gelen Sinyal Rotası, ilk sinyalin alıcı uçağa göre
izlediği rotayı gösterir. Bu modelde ilk sinyal için rota AC’ye paralel
ve AC uzunluğundadır. Yardımcı çizim, dairesel hareket eden alıcı
uçakla birlikte taşınır. Burada kullanılan alıcıya bağlı gösterim,
uçağın yönelişiyle dönen kokpit eksenlerini değil, alıcıyla birlikte
ötelenen eksenleri esas alır.

Giden Sinyal Rotası, ilk sinyalin gönderen uçağa
göre izlediği rotayı gösterir. Dairesel harekette bu rota, süratler
sabitken de eğrisel olabilir. Biçimi hem gönderen hem de alıcı uçağın
hareketine bağlıdır. BD doğrusu başlangıç ve varış geometrisinin bir
referansıdır; bütün rotayı tek başına göstermez.

Referans Rota, hızlanma ve yavaşlama etkisi
uygulanmadan, aynı başlangıç ve varış noktaları arasında hesaplanan ilk
sinyal rotasıdır. Çember üzerinde uçakların sabit süratle hareket
ettiği duruma karşılık gelir. Yere göre çizilir ve dairesel hareket
nedeniyle eğrisel olabilir.

Gerçek Rota, ilk sinyalin seçilen hızlanma ve
yavaşlama ayarları altında yere göre izlediği rotayı gösterir. Çember
geometrisinde her iki uçağın ivme yüzdesi %0 olduğunda Referans Rota
ile örtüşür.
8. Kontrollerin kullanımı

Hareket Kontrolü
Animasyonun altındaki kayar düğme, t₀
= AC / c ile belirlenen zaman süresine göre animasyonu görüntüler.
Düğmeyi ileri veya geri hareket ettirerek animasyonun farklı
anlarını
inceleyebilirsiniz. Düğmeyi sürüklemeyi bıraktığınız noktada o ana ait
uçak
konumları, sinyaller ve sayısal değerler görüntülenir.

Uçaklara ait görüntü kontrolü seçenekleri
İki uçak için ayrı seçenek grupları bulunur. İlgili grubun
seçeneklerini kullanarak o sisteme ait çizimleri açabilir veya
kapatabilirsiniz.

Sinyal İşaretçisi: Animasyon başlangıcında
yayımlanan ilk sinyali gösterir. Yanıp sönen işaretçiyi izleyerek bu
sinyalin konumunu takip edebilirsiniz.

Sinyal Yolu: Ardışık yayınların seçilen andaki
konumlarının oluşturduğu merkez hattını gösterir.

Sinüs Dalgası: Yayımlanan dalga dizisini sinüs
biçiminde gösterir. Dalga boylarının nasıl değiştiğini görsel olarak
incelemek için kullanılır.

Dalga İşaretçileri: Sinüs dalgasının her tam
döngüsünde aynı fazdaki (0°) sıfır geçişlerini yeşil noktalarla
gösterir. Ardışık işaretçiler, dalga döngülerini ve bunların ekrandaki
dağılımını takip etmeyi sağlar.

Gelen Sinyal Rotası: İlk sinyalin alıcı uçağa göre
izlediği rotayı gösterir.

Giden Sinyal Rotası: İlk sinyalin gönderen uçağa
göre izlediği rotayı gösterir.

Yayı Çiz: Geometrik karşılaştırmalarda kullanılan
yardımcı yay çizimlerini ve O1/O2 noktalarını görünür kılar. Bu
yardımcı çizimler, uçakların A’dan B’ye ve C’den D’ye izlediği hareket
yaylarıyla karıştırılmamalıdır.

Referans Rota: Hızlanma ve yavaşlama etkisi
uygulanmadan hesaplanan ilk sinyal rotasını gösterir. Çember üzerinde
sabit süratli harekette de bu rota eğrisel olabilir.

Gerçek Rota: Seçilen ivme koşullarına göre
hesaplanan ilk sinyal rotasını gösterir.

Doppler kayması ve yardımcı çizimler

Doppler Kayması: Ardışık iki yayın anında ölçülen
kaynak–hedef mesafelerinin farkına 20 px referans dalga boyu eklenerek
hesaplanan değerleri görüntüler. Doppler Kayması tablosundaki
değerlerin nasıl hesaplandığı 6. bölümde açıklanmıştır.

Eş Faz Çizgileri: Uçakların her tam dalga
döngüsünün başlangıcındaki konumlarını karşılıklı olarak birleştirir.
Her çizgi aynı yayın anındaki iki uçak konumunu gösterir. Ardışık
çizgilerin uçları arasında hareket yayı boyunca
alınan mesafeleri karşılaştırınız. Çember üzerinde bu mesafelerin eşit
olması sabit sürati, büyümesi hızlanmayı, küçülmesi yavaşlamayı
gösterir. Çizgilerin ortalarındaki açıklıklar ise tek başına sürat
ölçüsü değildir. Çizimler animasyonun tüm süresini kapsadığından,
seçilen andan sonraki hesaplanmış konumlar da görülebilir.

Sinyal Rotaları 1: Birinci uçağın tam dalga
döngülerinin başlangıcındaki yayınları için, yayın anındaki iki uçak
konumunu birleştiren doğrultuları ikinci uçağın referans sisteminde
gösterir. Böylece farklı yayınların geliş doğrultuları birlikte
incelenebilir. Dalga İşaretçileri kontrolü ile beraber kullanılmalıdır.

Sinyal Rotaları 2: Aynı gösterimi, ikinci uçağın
yayınları için birinci uçağın referans sisteminde yapar. Bu iki
seçenek, yayın anlarına ait yardımcı doğrultuları birlikte
gösterir; çizgiler tek bir sinyalin zaman içindeki ardışık konumları
değildir. Dalga İşaretçileri kontrolü ile beraber kullanılmalıdır.
Geometri ve sayısal bilgiler

Mesafeler: Dörtgende kullanılan uzunlukları ve
yardımcı ölçü çizgilerini gösterir.

Eşitlikler: Geometrik uzunlukların matematiksel
ifadelerini görüntüler. Bu gösterim Mesafeler seçeneğiyle birlikte
kullanılır.

Kenar Adları: Kenarların ve yardımcı doğruların
adlarını görüntüler.

İmaj Cisimler: İlk sinyal alıcı uçağa
ulaştığında, alıcı uçaktaki gözlemcinin diğer uçağı nerede göreceğini
geometrik yolla gösterir. Gözlemci uçağın "imaj cismini" Gelen
Sinyal Rotası’nın diğer ucunda görecektir. Karışıklığa
yer vermemek için uçaklara ait imaj görüntüler yeşil renkle boyanmıştır.
İmaj Cisimler seçeneğini
açtığınızda, her iki uçak için Gelen Sinyal Rotası
seçeneğini de işaretleyin.
İvme Kontrolü

Hızlanma: Seçilen uçağın hızının hareket boyunca
artmasını sağlar.

Yavaşlama: Seçilen uçağın hızının hareket boyunca
azalmasını sağlar.

İvme Yüzdesi: Süratin hareket boyunca artmasını
veya azalmasını belirler. Çember üzerinde %0 sabit sürati temsil eder;
yön değişiminden kaynaklanan merkezcil ivmeyi ortadan kaldırmaz. İki
uçağın ayarları ayrı ayrı değiştirilebilir.

Kilit: İki uçağın ivme yüzdelerini
eşit tutarak birlikte ayarlamanızı sağlar.
9. Ayarlar ve Veriler Pencereleri

Ayarlar Penceresi

Ayarlar düğmesiyle A, B, C ve D noktalarının açısal
konumlarını, yatay ve düşey yarıçapları ve açı gösterim biçimini
değiştirebileceğiniz pencere açılır.

Noktaların açısal konumları: Her nokta için bir
kayar düğme ve bir sayısal alan bulunur. Bu kontroller aynı değeri
birlikte günceller. Açıyı değiştirerek ilgili noktayı çember veya elips
üzerinde taşıyabilirsiniz. A ve B birinci uçağın, C ve D ikinci uçağın
başlangıç ve varış konumlarını belirler.
UI Koordinatlar ve Flash Koordinatlar

Bu iki seçenek açıların başlangıç yönünü ve gösterimini değiştirir. Seçenekler arasında geçiş yapmak noktaları taşımaz ve hareket düzenini değiştirmez. Her iki gösterimde de pozitif açı yönü ekranda saat yönündedir.

| Yön |
UI Koordinatlar |
Flash Koordinatlar |
| Yukarı |
0° |
270° |
| Sağ |
90° |
0° |
| Aşağı |
180° veya −180° |
90° |
| Sol |
−90° |
180° |

UI Koordinatlar: Açılar −180° ile 180° aralığında gösterilir; 0° yukarı yönüdür.

Flash Koordinatlar: 0° sağ yönüdür. Negatif iç açı
değerleri ekranda 360° eklenerek gösterilir. Örneğin −90° değeri 270°
olarak görünür. Kaydırıcının ve sayısal kontrolün iç aralığı yine −180°
ile 180° arasındadır; 180° üzerindeki yönleri seçerken kaydırıcıyı
kullanabilirsiniz.

Yatay ve düşey yarıçaplar

Yatay yarıçap: Merkezden sağa veya sola olan yarı genişliği belirler. 200–450 px arasında, 1 px adımlarla ayarlanır.

Düşey yarıçap: Merkezden yukarı veya aşağı olan yarı yüksekliği belirler. 150–330 px arasında, 1 px adımlarla ayarlanır.

Sayısal alanlara elle değer girerek de açıları ve yarıçapları ayarlayabilirsiniz.

İki yarıçap eşit olduğunda çember, farklı olduğunda elips
elde edilir. Başlangıç düzeninde ikisi de 280 px’tir. Elipste açı,
noktayı yatay ve düşey yarıçaplarla birlikte konumlandıran
parametredir; merkezden noktaya çizilen doğrunun geometrik açısıyla her
yerde aynı değildir. Elipste %0 ivme ayarının sabit sürati garanti
etmediği 5. bölümde açıklanmıştır.

Noktaları değiştirme ve Üçgen Mod

A ↔ B: Birinci uçağın başlangıç ve varış
noktalarını yer değiştirir. Olağan durumda aynı kısa yay üzerindeki
hareket yönü tersine döner.

C ↔ D: İkinci uçağın başlangıç ve varış noktalarını
yer değiştirir. Olağan durumda aynı kısa yay üzerindeki hareket yönü
tersine döner.

Bu işlemler ilk sinyallerin yayımlandığı konumları da değiştirdiği için AC uzaklığı ve toplam hareket süresi değişebilir.

Üçgen Mod: İşaretlendiğinde birinci uçağın yerini
sabit bir anten alır; A ve B aynı konumda birleşir. İkinci uçak C’den
D’ye yay boyunca hareket eder. “Üçgen” adı üç farklı konum noktasını
ifade eder; hareket ve sinyal rotalarının tümü doğrusal olmak zorunda
değildir. Seçenek kapatıldığında iki uçaklı Doppler Çemberi düzenine
dönülür. Mod değiştirme, ilgili hazır nokta düzenini yükler.

Kapat: Ayarlar penceresini kapatır.

Veriler Penceresi

Veriler düğmesi, seçilen ana ait sayısal bilgilerin
gösterildiği pencereyi açar. Hareket kontrolünü veya diğer ayarları
değiştirdiğinizde bilgiler güncellenir. Geometrik uzunlukları
değerlendirirken iki nokta arasındaki düz çizgi uzaklığıyla uçağın yay
boyunca aldığı yolu birbirinden ayırınız.
10. İlk inceleme için önerilen sıra
-
İki uçağın ivme yüzdesini %0 yapın. Çember üzerinde sabit süratli hareketi inceleyin. Uçakların ilerlerken yönlerinin değiştiğine dikkat edin.
-
Sinyal İşaretçisi, Referans Rota ve Gelen Sinyal Rotası seçeneklerini açın. Hareket kontrolünü başa alarak uçakların A ve C konumlarını görün.
-
Hareket kontrolünü yavaşça sona götürün. Uçakların yayları izleyerek B ve D’ye, ilk sinyallerin de hedeflerine ulaşmasını takip edin.
-
Referans Rota’yı inceleyin. İvme kontrolü %0 iken bile sinyalin yere göre rotasının eğrisel olabildiğini gözlemleyin.
-
Sinüs Dalgası ve Dalga İşaretçileri’ni açın. Farklı zamanlarda yayımlanan sinyallerin seçilen andaki konumlarını karşılaştırın.
-
Doppler Kayması’nı açın. Hesaplanan dalga boylarını 20
px ile karşılaştırın. Uçakların arasındaki mesafenin yayınlar arasında
nasıl değiştiğini inceleyin.
-
Eş Faz Çizgileri’ni açıp bir uçağa ivme verin. İşaretli konumların hareket yayı üzerindeki aralıklarını karşılaştırın.
-
Referans Rota ile Gerçek Rota’yı birlikte açın. Süratin değişmesinin sinyal rotasını nasıl etkilediğini gözlemleyin.
-
Gelen ve Giden Sinyal Rotaları’nı inceleyin. Aynı
sinyalin alıcıya, göndericiye ve yere göre gösterimlerini
karşılaştırın. Mesafeler, Eşitlikler ve Veriler yardımıyla sayısal
ilişkileri inceleyin.
-
Doppler Üçgeni moduna geçin. Bir sistem sabitken diğerinin dairesel hareketinin sonuçlarını inceleyin.
Her denemede yalnızca bir ayarı değiştirmeniz, gözlediğiniz farkın hangi etkiden kaynaklandığını anlamanızı kolaylaştırır.
link