DOPPLER ÇEMBERİ

Han Erim

Bağımsız Araştırmacı

13 Kasım 2026

DOI: 10.5281/zenodo.24163631

1. Doppler Çemberi nedir?

Doppler Çemberi, Alice Yasası kapsamında geliştirilen, dairesel hareket eden iki sistem arasındaki karşılıklı sinyal alışverişini geometrik olarak incelemeyi sağlayan bir modeldir. İngilizce adı Doppler Circle olarak kullanılır.

Bu çalışma, Doppler Dörtgeninde ele alınan sinyal alışverişini dairesel hareketlere taşır. Doppler Dörtgeninde uçaklar doğrusal güzergâhlarda ilerlerken, Doppler Çemberinde çember yayları üzerinde hareket eder. Böylece hareket yönünün sürekli değişmesinin sinyal rotaları ve dalga boyları üzerindeki etkileri incelenebilir.

Animasyon, Alice Yasası’nın (c+v) (c−v) matematiği doğrultusunda, sinyalin ulaşacağı hedefin referans sistemine göre c hızıyla ilerlediği kabulü üzerine kuruludur. Animasyonda gösterilen sinyal hareketleri ve sayısal değerler bu modelin kurallarına göre hesaplanır.

Hareketli iki sistemi iki uçak temsil eder. Her uçak hem sinyal gönderir hem de diğer uçaktan gelen sinyalleri alır. Kullanıcı başlangıç ve varış konumlarını, hızlanma ve yavaşlama ayarlarını değiştirerek oluşan geometrik ilişkileri yardımcı çizimler ve sayısal veriler aracılığıyla inceleyebilir.

İvmeli hareketlerin Alice Yasası’na dahil olması büyük bir sıçramadır.

İvmeli hareketlerin Alice Yasası’na nasıl dahil edileceği konusu, 25 yıldır üzerinde düşündüğüm temel meselelerden biriydi. Bu çalışma dizisi ile ivmeli hareketler de Alice Yasası’nın kapsamı içine alınmış ve Alice Yasası’nın (c+v) (c−v) matematiği ileri bir aşamaya taşınmıştır. Doppler Çemberi animasyonu, bu ilerlemenin dairesel hareketlere uygulanan, hesaplanabilir ve adım adım incelenebilir bir örneğidir.

Bu genişlemenin temelinde şu kabul yer alır: Hedef ivmeli hareket etse de sinyal, ulaşacağı hedefin referans sistemine göre c hızıyla ilerler. Sinyalin yolculuğu sırasında hedefin hızlanması, yavaşlaması veya hareket yönünün değişmesi bu kuralı değiştirmez. Animasyondaki sinyallerin hareketleri, hedefin değişen konumu dikkate alınarak bu koşulu sağlayacak biçimde hesaplanır.

Belirtmek isterim ki yaptığım araştırmalarda bu kabulü doğrudan sınamaya elverişli, yeterli ve güvenilir deneysel verilere ulaşamadım. Kabulle çelişen bir deneysel bulguya da rastlamadım.

Hemen aşağıda Doppler Çemberi animasyonu yer almaktadır. Açıklamalar ve kullanım bilgileri animasyonun altında verilmiştir.

Bu çalışmayla eş zamanlı olarak, doğrusal hareketleri inceleyen Doppler Dörtgeni ve farklı eğrisel güzergâhları kapsayan Doppler Herhangi Bir Rota adlı çalışmalarım da yayımlanmıştır.

flash 1

2. A, B, C ve D noktaları neyi gösterir?

Birinci uçak A’dan B’ye, ikinci uçak C’den D’ye çember üzerindeki yayları izleyerek hareket eder. A ve C, ilk sinyallerin yayımlandığı andaki; B ve D ise bu sinyallerin hedeflerine ulaştığı andaki uçak konumlarıdır.

Bu noktalar uçakların harekete başladıkları veya varınca durmak zorunda oldukları yerler değildir. Uçaklar A ve C’ye gelmeden önce de hareket ediyor olabilir ve B ile D’den sonra hareketlerini sürdürebilir. Animasyon, hareketin ilk sinyallerin yayımlanması ile alınması arasında kalan bölümünü gösterir.

Nokta Anlamı
A Birinci uçağın ilk sinyallerin yayımlandığı andaki konumu
B Birinci uçağın ilk sinyallerin varış anındaki konumu
C İkinci uçağın ilk sinyallerin yayımlandığı andaki konumu
D İkinci uçağın ilk sinyallerin varış anındaki konumu

Hareket yayları ve referans doğruları

AB ve CD doğru parçaları, uçakların aldığı yollar değildir. Bunlar başlangıç ve varış noktalarını birleştiren kirişlerdir. Uçakların aldığı yollar, bu noktalar arasındaki seçilen çember yaylarıdır. Yol uzunluğunu değerlendirirken kiriş uzunluğu ile yay uzunluğunu ayırmak gerekir.

Hareket, başlangıç ve varış noktaları arasındaki kısa yay üzerinden hesaplanır. Noktaların yerlerini değiştirirken seçilen yayın ve hareket yönünün de değişebileceğine dikkat ediniz.

Buradaki AC uzunluğu, A ile C arasındaki düz çizgi uzaklığıdır; çember yayı uzunluğu değildir. İlk sinyallerin varış süresi bu uzaklık kullanılarak hesaplanır: t₀ = AC / c.

A, B, C ve D noktaları ile çemberin merkezi, seçilen düzen içinde yer referans sistemine göre sabittir. Uçakların konumları ve hareketleri bu sistemde gösterilir. Alıcıya veya göndericiye göre çizilen yardımcı sinyal rotaları ise ilgili uçakla birlikte taşınır.

Köşegenler ve sinyal rotaları

AD ve CB, ilk sinyallerin başlangıç ve varış noktalarını birleştiren doğru parçalarıdır. Dairesel harekette, uçakların süratleri sabit olsa bile sinyallerin yere göre rotaları eğrisel olabilir. Bu nedenle bu doğru parçaları sinyallerin bütün yolculuğunu temsil etmez.

Geometriyi değiştirmek

Kontrol noktalarının yerlerini değiştirerek hareket yaylarını, başlangıçtaki uzaklığı ve uçakların hareket yönlerini değiştirebilirsiniz. AC uzunluğunun değişmesi toplam süreyi de değiştirir. Aynı sürede alınacak yay uzunluğunun değişmesi ise uçağın ortalama süratini değiştirir.

Yalnızca ivme yüzdesi değiştirildiğinde seçilen güzergâh, başlangıç ve varış noktaları ile toplam süre değişmez. Değişen, uçağın yay üzerinde hangi anda nerede bulunduğudur.

3. İlk sinyaller ve animasyonun süresi


Doppler Dörtgenleri sinyale özel dörtgenlerdir. Doppler Dörtgeninde belirleyici olgu sinyalin yayımlanma anı ile o  sinyalin hedefine varış anı olması sebebiyle,  Doppler Dörtgenleri yayımlanan sinyale özel dörtgenlerdir. Ardışık yayımlanan her sinyal için sinyalin yayımlanma konumu ve varış konumu farklılaşacağı  için başka bir Doppler Dörtgeni geçerlidir.


Doppler Çemberinde A, B, C ve D noktalarıyla tanımlanan ana dörtgen, animasyonun hemen başlangıcında karşılıklı olarak yayımlanan ilk iki sinyale aittir. Sinyal İşaretçisi seçeneği açıldığında (normalde açıktır) bu sinyaller yanıp sönen işaretçilerle takip edilebilir.


İlk sinyaller neden aynı anda ulaşır?

Alice Yasası'na göre her sinyal, ulaşacağı hedefin referans sistemine göre c hızıyla ilerler. İlk sinyallerin yayımlandığı anda iki uçak arasındaki mesafe  AC uzunluğudur. Dolayısıyla ilk sinyallerin her biri, kendi hedefinin referans sisteminde bu mesafeyi c hızıyla kat eder ve her iki sinyalin varış süresi:

t₀ = AC / c

olur. Aynı anda yayımlanan ilk sinyaller, eşit süre sonunda aynı anda hedeflerine ulaşır. Bu sırada birinci uçak B’ye, ikinci uçak D’ye varır.

Her iki uçak için Gelen Sinyal Rotası seçeneğini açınız. Böylece ilk sinyallerin, kendi alıcı uçaklarının referans sisteminde, uzunluğu AC’ye eşit olan rotalar boyunca c hızıyla ilerleyişini takip edebilirsiniz.


Hareket kontrolü hangi zaman aralığını gösterir?

Sinyalin varış süresi t₀ uçakların animasyondaki hareket süresini belirler. Hareket kontrolünün başlangıç anını t₁, sonunu ise t₂ olarak tanımlarsak hareket süresi t₀ = t₂ − t₁ olur.  Kayar düğmeyi ileri veya geri hareket ettirerek ilk sinyallerin yayımlanmasından hedeflerine ulaşmasına kadar geçen sürenin herhangi bir anını inceleyebilirsiniz.


Daha sonra yayımlanan sinyaller

Uçaklar hareketleri boyunca sinyal yayımlamaya devam eder. Sonraki yayımlarda uçakların konumları değiştiği için, her yeni sinyal alışverişinin yayımlanma ve varış konumları ayrı ayrı değerlendirilir. Bu yayımlar için de kendilerine ait Doppler Dörtgenleri tanımlanabilir.

Dolayısıyla ekrandaki ana dörtgen, bütün sinyal yayımlarının ortak dörtgeni değildir; ilk sinyallerin yayımlanma ve varış geometrisini gösterir.


4. Sinüs dalgası, dalga boyu ve hız ölçeği

Sinyallerin düzenli aralıklarla yayımlanmasını ve dalga boyu değişimlerini görünür kılmak için sinüs dalgası kullanılmıştır. Sinüsün 0°’den 360°’ye ilerlemesi bir tam döngüdür. Dalga üzerinde aynı fazın art arda tekrarlandığı iki konum arasındaki bir tam dalga aralığı, dalga boyunu belirtir.

Animasyonda değişime uğramamış referans dalga boyu λ₀ = 20 pxolarak seçilmiştir. Bu değer, yayın düzenini tanımlamak ve hesaplanan dalga boylarını karşılaştırmak için kullanılır. Seçilen rota, hız ve ivme değerlerine bağlı olarak yayımlanan sinyaller üzerinde Doppler Kayması oluştuğu için ekranda oluşan her dalganın uzunluğunun daima 20 px olması beklenmemelidir.

Uygun bir gönderim düzeniyle, yayımlanan sinyallerin belirli bir andaki konumları animasyondakine benzer şekilde sinüs biçiminde düzenlenebilir. Ancak animasyondaki sinüs çizimi, böyle bir cihazın tasarımını değil, sinyallerin fazını ve dalga boyundaki değişimleri göstermektedir. Yayılımın merkez hattını görmek için Sinyal Yolu seçeneğini kullanınız.

Animasyonda hızlar c’ye göre ifade edilir. Örneğin 0,5 c, ışık hızının yarısıdır. Uzunluklar ekranda piksel (px) cinsinden gösterilir. Hareket kaydırıcısının başlangıcı ilk sinyallerin yayımlandığı t₁ anına, sonu ise ilk sinyallerin hedeflerine ulaştığı t₂ anına karşılık gelir.

5. Sabit süratli ve değişken süratli dairesel hareket

Her uçağın hızlanma ve yavaşlama ayarı bağımsızdır. Bir uçak çember üzerinde sabit süratle ilerlerken diğeri hızlanabilir veya yavaşlayabilir. Kilit kontrolü, iki uçağın ivme yüzdelerini birlikte ayarlamanızı sağlar.

İvme yüzdesi %0 olduğunda, çember üzerindeki hareket sabit süratlidir. Uçak eşit sürelerde eşit yay uzunlukları alır. Ancak hareket yönü sürekli değişir. Dolayısıyla sabit sürat, hız vektörünün sabit olduğu veya fiziksel ivmenin bulunmadığı anlamına gelmez.

Buradaki ivme kontrolü, süratin artmasını veya azalmasını belirler. Dairesel hareketin yön değişiminden kaynaklanan merkezcil ivmesi, kontrol %0 iken de vardır.

Yüzde artırıldığında seçilen Hızlanma veya Yavaşlama durumunun etkisi artar. Bu ayar toplam süreyi ve hareket yayını değiştirmez; aynı yayın aynı süre içinde nasıl alındığını değiştirir.

Örneğin çember üzerinde ivme oranı %50 olduğunda, hızlanma durumunda ilk sürat ortalama süratin yarısı, son sürat ise ortalama süratin bir buçuk katıdır. Yavaşlama durumunda bu değerler yer değiştirir. Buradaki yüzde, hareket profilini belirleyen bir orandır; doğrudan m/s² biriminde bir ivme değeri değildir.

Bu sabit sürat açıklaması çember geometrisi içindir. Yatay ve düşey yarıçaplar farklı seçilerek elips oluşturulursa, eşit açısal ilerleme eşit yol alınması anlamına gelmez. Mevcut hesapta %0 ayarı elips üzerinde sabit sürati garanti etmez.

6. Doppler kayması nasıl hesaplanır?


Animasyonda Doppler kayması, sinyallerin yayımlanması esnasında ardışık iki tam dalga döngüsü kullanılarak  yapılan mesafe ölçümleri ile  hesaplanır. Her iki yayın da sinüs dalgasının aynı fazına, yani 0° fazına karşılık gelir.

Olay akışı:

  1. İlk sinyal yayımlandığında, sinyali gönderen uçak ile hedef uçak arasındaki mesafe ölçülür. Bu değer R₁ olarak adlandırılır.
  2. Yayımlanan sinyal kendisine ait "Gelen Sinyal Rotasını" takip ederek c hızıyla hedefine doğru gitmeye başlar.
  3. Bir tam döngü sonra ikinci sinyal yayımlanır. İkinci yayın anında ölçülen mesafe ise R₂ olarak adlandırılır.
  4. İki sinyalin aynı anda hedefe kalan mesafeleri arasındaki fark alınarak, bu iki yayın arasındaki dalga boyu hesaplanır.


İki yayın arasında ilk sinyal ne kadar ilerler?

Animasyonda referans dalga boyu λ₀ = 20 px olarak seçilmiştir. Modelde sinyal hedefe göre c hızıyla ilerlediği için, bir tam döngü süresince ilk sinyalin hedefe kalan mesafesi 20 px azalır.

Bu nedenle ikinci sinyalin yayımlandığı anda:

Bu iki kalan mesafe arasındaki fark, ilgili yayın aralığı için hesaplanan dalga boyunu verir:

λ′ = R₂ − (R₁ − 20)

Başka bir ifadeyle:

λ′ = 20 + R₂ − R₁

Genel gösterimiyle:

λ′ = λ₀ + (R₂ − R₁)

Örnek

İlk yayın anında uçaklar arasındaki mesafe 100 px, ikinci yayın anında ise 103 px olsun.

İkinci sinyal yayımlandığında ilk sinyalin hedefe kalan mesafesi 100 − 20 = 80 px olur. İkinci sinyalin hedefe uzaklığı ise 103 px olduğundan:

λ′ = 103 − 80 = 23 px

bulunur. Referans dalga boyu 20 px olduğuna göre, bu yayın aralığında dalga boyu 3 px uzamıştır.

İki yayın arasındaki mesafe değişimi Hesaplanan dalga boyu
Mesafe 3 px artarsa 23 px — uzama
Mesafe değişmezse 20 px — değişim yok
Mesafe 3 px azalırsa 17 px — kısalma


Doppler Kayması tablosu neyi gösterir?

Bu hesap ardışık tam dalga döngüleri için tekrarlanır. Doppler Kayması seçeneği açıldığında, ilgili yayın aralıkları için hesaplanan dalga boyu değerleri görüntülenir.


Uçaklar arasındaki mesafe her döngüde aynı miktarda değişiyorsa hesaplanan değerler aynı olur. Hareket geometrisi veya ivme nedeniyle bu değişim farklılaşıyorsa değerler de değişir.


Burada karşılaştırılan büyüklük, iki sinyalin aynı anda hedefe kalan mesafelerinin farkıdır. Sinyallerin geliş doğrultuları farklı olduğunda bu değer, ekrandaki iki sinyal işaretçisi arasındaki düz çizgi uzaklığıyla karıştırılmamalıdır.


Animasyondaki dalga boyu listesinde kesikli çizginin üzerindeki sayı, başlangıç ve bitiş geometrisinden hesaplanan ortalama dalga boyunu piksel cinsinden gösterir. İlk sinyaller yayımlandığında uçaklar arasındaki uzaklık AC, bu sinyaller hedeflerine ulaştığında ise BD’dir. Referans dalga boyu 20 px olduğundan, başlangıç uzaklığına AC / 20 dalga boyu sığar. Bitiş uzaklığı BD bu sayıya bölünerek BD / (AC / 20) değeri elde edilir.


Çizginin altındaki her satır, ardışık iki yayın için hesaplanan dalga boyunu gösterir. Üstteki değer yalnızca AC ve BD’ye bağlıdır. Bu iki uzaklık sabit kaldığı sürece zaman kaydırıcısını hareket ettirmek üstteki değeri değiştirmez.


Hesabın geometrik olarak izlenmesi


Sinyal Rotaları 1, Sinyal Rotaları 2 ve Dalga İşaretçileri seçeneklerini açarak, 0° fazında yayımlanan sinyallerin rotalarını ve bu rotalar üzerindeki konumlarını görebilirsiniz. Dalga boyu hesabında, bu rotalar boyunca ilerleyen ardışık iki sinyalin aynı anda hedefe kalan mesafeleri karşılaştırılır. Böylece yukarıdaki hesabı çizim üzerinde de takip edebilirsiniz.

7. Sinyal yolu ve sinyal rotası arasındaki fark

Sinyal Yolu, seçilen bir anda farklı zamanlarda yayımlanmış sinyal parçalarının konumlarının oluşturduğu merkez hattıdır. Sinyal Rotası ise belirli bir sinyalin zaman içinde izlediği güzergâhtır. Biri dalga dizisinin o andaki görünümünü, diğeri tek bir sinyalin yolculuğunu anlatır.

Aynı sinyalin hareketi; yere, gönderen uçağa veya alıcı uçağa göre farklı görünebilir. Bu nedenle her yardımcı çizimi ait olduğu referans sistemiyle birlikte değerlendirmek gerekir.

Gelen Sinyal Rotası, ilk sinyalin alıcı uçağa göre izlediği rotayı gösterir. Bu modelde ilk sinyal için rota AC’ye paralel ve AC uzunluğundadır. Yardımcı çizim, dairesel hareket eden alıcı uçakla birlikte taşınır. Burada kullanılan alıcıya bağlı gösterim, uçağın yönelişiyle dönen kokpit eksenlerini değil, alıcıyla birlikte ötelenen eksenleri esas alır.

Giden Sinyal Rotası, ilk sinyalin gönderen uçağa göre izlediği rotayı gösterir. Dairesel harekette bu rota, süratler sabitken de eğrisel olabilir. Biçimi hem gönderen hem de alıcı uçağın hareketine bağlıdır. BD doğrusu başlangıç ve varış geometrisinin bir referansıdır; bütün rotayı tek başına göstermez.

Referans Rota, hızlanma ve yavaşlama etkisi uygulanmadan, aynı başlangıç ve varış noktaları arasında hesaplanan ilk sinyal rotasıdır. Çember üzerinde uçakların sabit süratle hareket ettiği duruma karşılık gelir. Yere göre çizilir ve dairesel hareket nedeniyle eğrisel olabilir.

Gerçek Rota, ilk sinyalin seçilen hızlanma ve yavaşlama ayarları altında yere göre izlediği rotayı gösterir. Çember geometrisinde her iki uçağın ivme yüzdesi %0 olduğunda Referans Rota ile örtüşür.

8. Kontrollerin kullanımı

Hareket Kontrolü

Animasyonun altındaki kayar düğme, t₀ = AC / c  ile belirlenen zaman süresine göre animasyonu görüntüler. Düğmeyi ileri veya geri hareket ettirerek animasyonun  farklı anlarını inceleyebilirsiniz. Düğmeyi sürüklemeyi bıraktığınız noktada o ana ait uçak konumları, sinyaller ve sayısal değerler görüntülenir.

Uçaklara ait görüntü kontrolü seçenekleri

İki uçak için ayrı seçenek grupları bulunur. İlgili grubun seçeneklerini kullanarak o sisteme ait çizimleri açabilir veya kapatabilirsiniz.

Sinyal İşaretçisi: Animasyon başlangıcında yayımlanan ilk sinyali gösterir. Yanıp sönen işaretçiyi izleyerek bu sinyalin konumunu takip edebilirsiniz.

Sinyal Yolu: Ardışık yayınların seçilen andaki konumlarının oluşturduğu merkez hattını gösterir.

Sinüs Dalgası: Yayımlanan dalga dizisini sinüs biçiminde gösterir. Dalga boylarının nasıl değiştiğini görsel olarak incelemek için kullanılır.

Dalga İşaretçileri: Sinüs dalgasının her tam döngüsünde aynı fazdaki (0°) sıfır geçişlerini yeşil noktalarla gösterir. Ardışık işaretçiler, dalga döngülerini ve bunların ekrandaki dağılımını takip etmeyi sağlar.

Gelen Sinyal Rotası: İlk sinyalin alıcı uçağa göre izlediği rotayı gösterir.

Giden Sinyal Rotası: İlk sinyalin gönderen uçağa göre izlediği rotayı gösterir.

Yayı Çiz: Geometrik karşılaştırmalarda kullanılan yardımcı yay çizimlerini ve O1/O2 noktalarını görünür kılar. Bu yardımcı çizimler, uçakların A’dan B’ye ve C’den D’ye izlediği hareket yaylarıyla karıştırılmamalıdır.

Referans Rota: Hızlanma ve yavaşlama etkisi uygulanmadan hesaplanan ilk sinyal rotasını gösterir. Çember üzerinde sabit süratli harekette de bu rota eğrisel olabilir.

Gerçek Rota: Seçilen ivme koşullarına göre hesaplanan ilk sinyal rotasını gösterir.

Doppler kayması ve yardımcı çizimler

Doppler Kayması: Ardışık iki yayın anında ölçülen kaynak–hedef mesafelerinin farkına 20 px referans dalga boyu eklenerek hesaplanan değerleri görüntüler. Doppler Kayması tablosundaki değerlerin nasıl hesaplandığı 6. bölümde açıklanmıştır.

Eş Faz Çizgileri: Uçakların her tam dalga döngüsünün başlangıcındaki konumlarını karşılıklı olarak birleştirir. Her çizgi aynı yayın anındaki iki uçak konumunu gösterir. Ardışık çizgilerin uçları arasında hareket yayı boyunca alınan mesafeleri karşılaştırınız. Çember üzerinde bu mesafelerin eşit olması sabit sürati, büyümesi hızlanmayı, küçülmesi yavaşlamayı gösterir. Çizgilerin ortalarındaki açıklıklar ise tek başına sürat ölçüsü değildir. Çizimler animasyonun tüm süresini kapsadığından, seçilen andan sonraki hesaplanmış konumlar da görülebilir.

Sinyal Rotaları 1: Birinci uçağın tam dalga döngülerinin başlangıcındaki yayınları için, yayın anındaki iki uçak konumunu birleştiren doğrultuları ikinci uçağın referans sisteminde gösterir. Böylece farklı yayınların geliş doğrultuları birlikte incelenebilir. Dalga İşaretçileri kontrolü ile beraber kullanılmalıdır.

Sinyal Rotaları 2: Aynı gösterimi, ikinci uçağın yayınları için birinci uçağın referans sisteminde yapar. Bu iki seçenek, yayın anlarına ait yardımcı doğrultuları birlikte gösterir; çizgiler tek bir sinyalin zaman içindeki ardışık konumları değildir. Dalga İşaretçileri kontrolü ile beraber kullanılmalıdır.


Geometri ve sayısal bilgiler

Mesafeler: Dörtgende kullanılan uzunlukları ve yardımcı ölçü çizgilerini gösterir.

Eşitlikler: Geometrik uzunlukların matematiksel ifadelerini görüntüler. Bu gösterim Mesafeler seçeneğiyle birlikte kullanılır.

Kenar Adları: Kenarların ve yardımcı doğruların adlarını görüntüler.

İmaj Cisimler: İlk sinyal alıcı uçağa ulaştığında, alıcı uçaktaki gözlemcinin diğer uçağı nerede göreceğini geometrik yolla gösterir. Gözlemci uçağın "imaj cismini"  Gelen Sinyal Rotası’nın diğer ucunda görecektir. Karışıklığa yer vermemek için uçaklara ait imaj görüntüler yeşil renkle boyanmıştır. İmaj Cisimler seçeneğini açtığınızda, her iki uçak için Gelen Sinyal Rotası seçeneğini de işaretleyin.

İvme Kontrolü

Hızlanma: Seçilen uçağın hızının hareket boyunca artmasını sağlar.

Yavaşlama: Seçilen uçağın hızının hareket boyunca azalmasını sağlar.

İvme Yüzdesi: Süratin hareket boyunca artmasını veya azalmasını belirler. Çember üzerinde %0 sabit sürati temsil eder; yön değişiminden kaynaklanan merkezcil ivmeyi ortadan kaldırmaz. İki uçağın ayarları ayrı ayrı değiştirilebilir.


Kilit: İki uçağın ivme yüzdelerini eşit tutarak birlikte ayarlamanızı sağlar.

9. Ayarlar ve Veriler Pencereleri

Ayarlar Penceresi

Ayarlar düğmesiyle A, B, C ve D noktalarının açısal konumlarını, yatay ve düşey yarıçapları ve açı gösterim biçimini değiştirebileceğiniz pencere açılır.

Noktaların açısal konumları: Her nokta için bir kayar düğme ve bir sayısal alan bulunur. Bu kontroller aynı değeri birlikte günceller. Açıyı değiştirerek ilgili noktayı çember veya elips üzerinde taşıyabilirsiniz. A ve B birinci uçağın, C ve D ikinci uçağın başlangıç ve varış konumlarını belirler.

UI Koordinatlar ve Flash Koordinatlar

Bu iki seçenek açıların başlangıç yönünü ve gösterimini değiştirir. Seçenekler arasında geçiş yapmak noktaları taşımaz ve hareket düzenini değiştirmez. Her iki gösterimde de pozitif açı yönü ekranda saat yönündedir.

Yön UI Koordinatlar Flash Koordinatlar
Yukarı 0° 270°
Sağ 90° 0°
Aşağı 180° veya −180° 90°
Sol −90° 180°

UI Koordinatlar: Açılar −180° ile 180° aralığında gösterilir; 0° yukarı yönüdür.

Flash Koordinatlar: 0° sağ yönüdür. Negatif iç açı değerleri ekranda 360° eklenerek gösterilir. Örneğin −90° değeri 270° olarak görünür. Kaydırıcının ve sayısal kontrolün iç aralığı yine −180° ile 180° arasındadır; 180° üzerindeki yönleri seçerken kaydırıcıyı kullanabilirsiniz.

Yatay ve düşey yarıçaplar

Yatay yarıçap: Merkezden sağa veya sola olan yarı genişliği belirler. 200–450 px arasında, 1 px adımlarla ayarlanır.

Düşey yarıçap: Merkezden yukarı veya aşağı olan yarı yüksekliği belirler. 150–330 px arasında, 1 px adımlarla ayarlanır.

Sayısal alanlara elle değer girerek de açıları ve yarıçapları ayarlayabilirsiniz.

İki yarıçap eşit olduğunda çember, farklı olduğunda elips elde edilir. Başlangıç düzeninde ikisi de 280 px’tir. Elipste açı, noktayı yatay ve düşey yarıçaplarla birlikte konumlandıran parametredir; merkezden noktaya çizilen doğrunun geometrik açısıyla her yerde aynı değildir. Elipste %0 ivme ayarının sabit sürati garanti etmediği 5. bölümde açıklanmıştır.

Noktaları değiştirme ve Üçgen Mod

A ↔ B: Birinci uçağın başlangıç ve varış noktalarını yer değiştirir. Olağan durumda aynı kısa yay üzerindeki hareket yönü tersine döner.

C ↔ D: İkinci uçağın başlangıç ve varış noktalarını yer değiştirir. Olağan durumda aynı kısa yay üzerindeki hareket yönü tersine döner.

Bu işlemler ilk sinyallerin yayımlandığı konumları da değiştirdiği için AC uzaklığı ve toplam hareket süresi değişebilir.

Üçgen Mod: İşaretlendiğinde birinci uçağın yerini sabit bir anten alır; A ve B aynı konumda birleşir. İkinci uçak C’den D’ye yay boyunca hareket eder. “Üçgen” adı üç farklı konum noktasını ifade eder; hareket ve sinyal rotalarının tümü doğrusal olmak zorunda değildir. Seçenek kapatıldığında iki uçaklı Doppler Çemberi düzenine dönülür. Mod değiştirme, ilgili hazır nokta düzenini yükler.

Kapat: Ayarlar penceresini kapatır.

Veriler Penceresi

Veriler düğmesi, seçilen ana ait sayısal bilgilerin gösterildiği pencereyi açar. Hareket kontrolünü veya diğer ayarları değiştirdiğinizde bilgiler güncellenir. Geometrik uzunlukları değerlendirirken iki nokta arasındaki düz çizgi uzaklığıyla uçağın yay boyunca aldığı yolu birbirinden ayırınız.

10. İlk inceleme için önerilen sıra

  1. İki uçağın ivme yüzdesini %0 yapın. Çember üzerinde sabit süratli hareketi inceleyin. Uçakların ilerlerken yönlerinin değiştiğine dikkat edin.
  2. Sinyal İşaretçisi, Referans Rota ve Gelen Sinyal Rotası seçeneklerini açın. Hareket kontrolünü başa alarak uçakların A ve C konumlarını görün.
  3. Hareket kontrolünü yavaşça sona götürün. Uçakların yayları izleyerek B ve D’ye, ilk sinyallerin de hedeflerine ulaşmasını takip edin.
  4. Referans Rota’yı inceleyin. İvme kontrolü %0 iken bile sinyalin yere göre rotasının eğrisel olabildiğini gözlemleyin.
  5. Sinüs Dalgası ve Dalga İşaretçileri’ni açın. Farklı zamanlarda yayımlanan sinyallerin seçilen andaki konumlarını karşılaştırın.
  6. Doppler Kayması’nı açın. Hesaplanan dalga boylarını 20 px ile karşılaştırın. Uçakların arasındaki mesafenin yayınlar arasında nasıl değiştiğini inceleyin.
  7. Eş Faz Çizgileri’ni açıp bir uçağa ivme verin. İşaretli konumların hareket yayı üzerindeki aralıklarını karşılaştırın.
  8. Referans Rota ile Gerçek Rota’yı birlikte açın. Süratin değişmesinin sinyal rotasını nasıl etkilediğini gözlemleyin.
  9. Gelen ve Giden Sinyal Rotaları’nı inceleyin. Aynı sinyalin alıcıya, göndericiye ve yere göre gösterimlerini karşılaştırın. Mesafeler, Eşitlikler ve Veriler yardımıyla sayısal ilişkileri inceleyin.
  10. Doppler Üçgeni moduna geçin. Bir sistem sabitken diğerinin dairesel hareketinin sonuçlarını inceleyin.

Her denemede yalnızca bir ayarı değiştirmeniz, gözlediğiniz farkın hangi etkiden kaynaklandığını anlamanızı kolaylaştırır.