EŞZAMANLILIK ve AYNI YERDELİK KURALLARI

Kitapta Eşzamanlılık ve Aynı Yerdelik konularıyla ilgi olarak bazı kurallar tanımlamıştım. Burada o kural tanımlarıyla ilgili animasyonlara yer verdim. Bu animasyonları tam olarak anlayabilmeniz için Kitabı okumuş olmanız gerekmektedir.

Animasyonlarda kaydırma çubuğunu yavaşça kaydırarak son duruma kadar getiriniz. Oynat butonuna basmanız durumunda, animasyon kaydırma işini kendisi yapacaktır.

Eşzamanlılık Kuralları 1 - Bir olay yerine göre farklı hızlarda hareket eden gözlemciler, eğer olay yerine eşit uzaklıkta iseler, her gözlemci olay yerinin farklı bir anını görür.

"Bu gördüğümüz Bayt Kayması değil mi?" diye düşünebilirsiniz. Evet, burada Bayt Kayması görülüyor. Ancak animasyon bize başka bilgiler de veriyor. Uçaklarda ve dağda televizyon seyredenler Sinyal Kulesine eşit uzaklıkta olmalarına rağmen televizyonlarında birbirlerinden farklı görüntüler görmektedirler. İmaj Objeleri görmemizi sağlayan sinyaller ile haberleşme sinyalleri aynı kurallara tabidir. Uçaklarda ve dağda gözlemciler olduğunu düşünelim. Eğer bu gözlemciler Sinyal Kulesine doğru bakarlarsa gözlemcilerin her biri Sinyal Kulesinin İmaj Objesinde farklı bir zamanı görüyor olacaklardır. Buradaki animasyon bu durumu da gösteriyor.  

Eşzamanlılık Kuralları 2 - Bir olay yerine göre farklı hızlarda hareket eden gözlemciler, eğer olayın aynı anını görüyor iseler, her gözlemcinin olay yerine olan uzaklığı farklıdır.

Burada başlangıç noktasına dikkat edelim. Animasyon başlarken uçaklar ve dağ istasyonu Sinyal Kulesine eşit uzaklıktadır. Bu sebeple televizyon yayını üç referans sisteminde de aynı anda  başlamaktadır. Bir referans sistemine göre kendisine GELEN sinyalin hızının daima c olması sebebiyle, televizyon yayınına ait ilk sinyalin ulaşma süresi üç referans sistemi için de aynı olacaktır (t=r/c). Bundan dolayı haber yayını referans sistemlerinin üçünde de aynı anda başlamaktadır.  Haber Yayını kendilerine ulaştığı anda, referans sistemlerinin sinyal Kulesine olan uzaklıkları görüldüğü üzere birbirinden farklı olur.

Son durumda, yani sinyal uçaklara ulaştığı anda uçaklardaki ve  dağdaki gözlemcilerin sinyal kulesine doğru bakıyor olduklarını düşünelim. Üç gözlemcide Sinyal Kulesinin İmaj Objelerini aynı zaman anı içinde göreceklerdir. Ama gene dikkat edelim. Bir gözlemcinin gördüğü İmaj Obje yalnızca kendisine aittir. Üç gözlemciden bahsettiğimize göre burada üç İmaj Objeden bahsediyoruz.

Eşzamanlılık Kuralları 3 - Bir olay yerine göre farklı hızlarda hareket eden gözlemciler için, olay yerinin zaman akış hızı her gözlemci için farklıdır.

"Sinyal kulesine doğru yaklaşan uçak için yayın elbette ki daha erken sona erer" diye düşünebilirsiniz. Ama buradaki esas mesele bu değildir. Önemli olan yayının akış hızının her üç referans sistemi için farklı olmasıdır. Misal olarak dağ istasyonu yayını 30 frame/saniye olarak alırken, uzaklaşan uçak 20 frame saniye ve yaklaşan uçak 40 frame/saniye olarak almaktadır.

Uçaklardaki ve dağdaki gözlemcilerin sinyal kulesine doğru baktıklarını düşünelim. Gördükleri İmaj Objelerdeki zamanın akış hızı, tv yayınındaki frame hızındaki değişim gibi gerçekleşir.  Dağdaki gözlemci için İmaj Objedeki zamanın akış hızı normal hızda cereyan ederken, Yaklaşan uçaktaki gözlemci için İmaj Objedeki zamanın akış hızı hızlanmış, uzaklaşan uçaktaki gözlemci için İmaj Objedeki zamanın akış hızı yavaşlamıştır. Zaman Kayması bölümünde bu konuyu daha detaylı olarak bulabilirsiniz.

Aynı Yerdelik Kuralları 1 - Bir olay yerine göre farklı hızlarda hareket eden gözlemciler, olay yerine eşit uzaklıkta olduklarını görüyor iseler olay yerine eşit uzaklıkta değillerdir.

Sanırım burada ilave bir açıklamaya gerek yok. Her şey çok net olarak gözüküyor.

Aynı Yerdelik Kuralları 2 - Bir olay yerine göre farklı hızlarda hareket eden gözlemciler olay yerine eşit uzaklıkta iseler, olay yerini farklı uzaklıklarda görürler.

Animasyonda görüldüğü gibi, uçakların ve dağ istasyonunun Sinyal Kulesine olan uzaklıkları eşit olduğu anı dikkate alalım. Bu anda kendilerine varan sinyaller farklı zamanlarda yola çıkmışlardır. Bu yüzden Sinyal Kulesini farklı uzaklılarda göreceklerdir.

Aynı Yerdelik Kuralları 3 - Bir olay yerine göre hareket halindeki gözlemciler için, görmekte oldukları olay yerinin koordinatları birbirlerine göre daima farklıdır.

Animasyonun başında uçaklardaki gözlemciler olay yerine varmış olmalarına karşın, kendilerini olay yerine henüz varmamış gibi görmektedirler. Animasyon sonunda ise  olay yerini terk etmiş durumdadırlar ancak kendilerini olay yerinin tam üzerinde olarak görmektedirler. Fakat bu anda her iki uçağın koordinatları farklıdır. Sonuç olarak uçaklarda bulunan gözlemciler olay yerinin koordinatını farklı değerlendireceklerdir.